ఆరు నెలలకు చేరిన ఇరాన్ యుద్ధం
వాషింగ్టన్: ఇరాన్‌తో యుద్ధం మొదలై దాదాపు ఆరు నెలలు పూర్తవుతున్నాయి. ఈ సమయంలో అమెరికా కీలక ఆయుధాల నిల్వలు తగ్గుతున్నాయి. మరోవైపు ఈ యుద్ధంపై అమెరికాలో వ్యతిరేకత పెరుగుతోంది. దీంతో అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఇప్పుడు ఆర్థిక ఒత్తిడిని మరింత పెంచేందుకు సిద్ధమవుతున్నారు.
టెహ్రాన్‌పై భారీ ఆర్థిక చర్యలు తీసుకుంటామని ట్రంప్ ప్రకటించారు. దీనిని ఆయన “economic D-Day”గా అభివర్ణించారు. ఇరాన్ అణు కార్యక్రమాన్ని ముగించాలి. అలాగే చమురు, సహజ వాయువు ట్యాంకర్లకు కీలకమైన Strait of Hormuzను పూర్తిగా తెరవాలి. ఈ డిమాండ్లను ఇరాన్ అంగీకరించేలా ఒత్తిడి చేయడం అమెరికా లక్ష్యంగా కనిపిస్తోంది.
“అపూర్వ స్థాయి ఆర్థిక యుద్ధం”
ఈ వారం ట్రంప్ అమెరికా ఇరాన్‌పై “unprecedented” స్థాయిలో ఆర్థిక యుద్ధం, అంతర్జాతీయంగా ఒంటరితనం పెంచే చర్యలు తీసుకుంటుందని చెప్పారు.
అమెరికా చర్యల వల్ల ఇరాన్ నాయకత్వం తమ డిమాండ్లకు అంగీకరించాల్సిన పరిస్థితి వస్తుందని ట్రంప్ ప్రభుత్వం భావిస్తోంది.
అయితే ఇరాన్ ఇప్పటికే దాదాపు ఐదు దశాబ్దాలుగా అమెరికా ఆంక్షలను ఎదుర్కొంటోంది. ఇంతకాలం ఆంక్షలు ఉన్నప్పటికీ ఇరాన్ పూర్తిగా వెనక్కి తగ్గలేదు.
అందుకే తాజా వ్యూహం ఎంతవరకు పనిచేస్తుందనే దానిపై నిపుణుల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి.
మధ్యంతర ఎన్నికల ముందు ట్రంప్‌కు సవాలు
అమెరికా అధ్యక్షుడికి ఈ యుద్ధం రాజకీయంగానూ పెద్ద సవాలుగా మారింది. యుద్ధం కొనసాగుతున్న కొద్దీ ప్రజల్లో వ్యతిరేకత పెరుగుతోంది.
మరోవైపు కీలకమైన midterm elections మరికొన్ని నెలల్లో జరగనున్నాయి. ఈ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్‌పై రిపబ్లికన్ పార్టీ నియంత్రణ కొనసాగుతుందా లేదా అనేది తేలనుంది.
ఈ పరిస్థితుల్లో యుద్ధాన్ని ముగించలేకపోతున్న ట్రంప్.. ఇప్పుడు అమెరికా ఆర్థిక శక్తిని ఇరాన్‌పై మరింతగా ప్రయోగించేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నారని విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు.
ఇతర దేశాలపైనా ఆంక్షల హెచ్చరిక
అమెరికా Treasury Secretary Scott Bessent గురువారం CNBCకి ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో తాజా చర్యలపై కొంత వివరించారు.
ఇరాన్‌తో వ్యాపారం చేసే దేశాలు, కంపెనీలపై secondary sanctions విధించే అవకాశం ఉందని ఆయన హెచ్చరించారు.
తదుపరి దశలో ఎవరిపై చర్యలు తీసుకుంటారో మాత్రం ఆయన స్పష్టంగా చెప్పలేదు.
ఇప్పటివరకు “Operation Economic Fury”లో ఇరాన్ నుంచి చమురు కొనుగోలు చేసే సంస్థలు, ఇరాన్‌తో బ్యాంకింగ్ సంబంధాలు కలిగిన వ్యక్తులు, సంస్థలపై ప్రధానంగా దృష్టి పెట్టారు.
China, India దేశాలు ఇరాన్ చమురును పెద్ద మొత్తంలో కొనుగోలు చేస్తున్నాయి.
“మీరు వారితో వ్యాపారం కొనసాగించాలని పట్టుబడితే, US Treasury మరియు US government తమ పూర్తి శక్తిని మీపై ప్రయోగిస్తాయి” అని Bessent అన్నారు.
“It’s time for our allies and the rest of the world to make a decision” అని ఆయన చెప్పారు.
ఇరాన్‌ను ఆర్థికంగా ఒంటరి చేయడమే లక్ష్యమా?
ఇరాన్‌లోని energy, financial, transportation రంగాల్లో ఇప్పటికే అమెరికా ఆంక్షలు ఉన్నాయి.
ఇప్పుడు ఇరాన్‌తో సంబంధాలు పూర్తిగా తెంచుకోని దేశాలపై కూడా ఒత్తిడి పెంచడం ట్రంప్ లక్ష్యంగా కనిపిస్తోంది.
ఇరాన్‌కు ఇంకా అందుతున్న ఆదాయ మార్గాలను తగ్గించడమే దీని ఉద్దేశంగా విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.
ఈ విధానం ట్రంప్ మొదటి అధ్యక్ష పదవిలో అమలు చేసిన “maximum pressure” విధానాన్ని గుర్తు చేస్తోంది.
అయితే ఈసారి ఆర్థిక ఆంక్షలతో పాటు సైనిక చర్యలు కూడా ఉన్నాయి.
చైనా, భారత్‌పై ప్రభావం ఉండే అవకాశం
ఇరాన్ చమురు కొనుగోలు చేసే ప్రధాన దేశాల్లో China, India ఉన్నాయి.
అందువల్ల secondary sanctions అమలు చేస్తే ఈ దేశాలతో అమెరికా సంబంధాలపై కూడా ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంది.
ట్రంప్ మొదటి పాలనలోనూ ఇలాంటి పరిస్థితులు ఎదురయ్యాయి.
ఇరాన్ చమురుపై ఆధారపడిన కొన్ని దేశాలకు అమెరికా sanctions waivers ఇచ్చింది.
ఎందుకంటే secondary sanctionsను కఠినంగా అమలు చేస్తే అమెరికా ప్రయోజనాలకు కూడా నష్టం కలిగే అవకాశం ఉంది.
అదే సమయంలో సంబంధిత దేశాలు అమెరికాపై ప్రతిచర్యలకు దిగే ప్రమాదం కూడా ఉంది.
UAE నిర్ణయంతో ఇరాన్‌కు మరో ఎదురుదెబ్బ
ఇరాన్‌కు కీలకమైన వాణిజ్య భాగస్వాముల్లో United Arab Emirates ఒకటి.
ఇటీవల missile attack ఆరోపణల నేపథ్యంలో UAE.. ఇరాన్‌తో వాణిజ్యాన్ని నిలిపివేయాలని నిర్ణయించింది.
ఇది ఇరాన్‌ను మరింత ఒంటరిగా చేసే అవకాశం ఉందని Richard Goldberg అన్నారు.
UAE ద్వారా ఇరాన్‌కు re-export hub ప్రయోజనం కూడా లభించేది.
అమెరికా ఆంక్షల వల్ల ఏర్పడిన కొన్ని ఇబ్బందులను ఈ మార్గం ద్వారా ఇరాన్ కొంతవరకు ఎదుర్కొనేది.
ఇప్పుడు ఆ మార్గం కూడా పరిమితం కావడం ఇరాన్ ఆర్థిక పరిస్థితిపై ప్రభావం చూపవచ్చని నిపుణులు చెబుతున్నారు.
“ఇది గతంలో లేని పరిస్థితి”
Richard Goldberg ట్రంప్ మొదటి పదవీకాలంలో ఇరాన్‌పై దౌత్యపరమైన ఒత్తిడి పెంచే ప్రయత్నాల్లో పనిచేశారు.
ఆయన ప్రకారం, గత ఏడాది ఇరాన్ అణు స్థావరాలపై అమెరికా దాడులు, ఈ ఏడాది యుద్ధం, ఇరాన్ నౌకాశ్రయాలపై అమెరికా నౌకాదళ నిర్బంధం కలిసి ఇప్పుడు ప్రత్యేక పరిస్థితిని సృష్టించాయి.
ఇరాన్ లొంగిపోయే పరిస్థితి ఏర్పడిందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.
“Whether it takes a short time or a long time” అయినా ఈ వ్యూహం ఇరాన్ ప్రభుత్వ భవిష్యత్తును మార్చడంపైనే ఉందని Goldberg అన్నారు.
అయితే తాను sanctions, financial warfareపై పనిచేసిన వ్యక్తినైనా ప్రస్తుతం పరిస్థితి “uncharted waters”లో ఉందని అంగీకరించాలని ఆయన చెప్పారు.
ఇరాన్ మాత్రం వెనక్కి తగ్గడం లేదు
ఇరాన్ అధికారులు, విశ్లేషకులు ట్రంప్ తాజా నిర్ణయాన్ని విమర్శిస్తున్నారు.
ఆర్థిక ఒత్తిడి, ఆంక్షల విషయంలో ట్రంప్ విధానం మారుతూ వస్తోందని వారు అంటున్నారు.
ఇరాన్ Foreign Ministry spokesman Esmail Baghaei గత వారం Xలో అమెరికా విధానంపై స్పందించారు.
దౌత్యాన్ని కొనసాగించేందుకు ఇష్టపడని సమయంలో అమెరికా మళ్లీ ఆంక్షల వైపు వెళ్లడం గతంలోనూ విఫలమైందని ఆయన అన్నారు.
“Iran has demonstrated over decades that it will not be strangled by these exhausted refrains” అని Baghaei చెప్పారు.
అమెరికా రాజకీయ నాయకులు ఇదే విధానాన్ని కొనసాగిస్తే తమకు ఉన్న అవకాశాలను కూడా కోల్పోయే ప్రమాదం ఉందని ఆయన హెచ్చరించారు.
ఒత్తిడి పెంచితే ఇరాన్ మరింత కఠినంగా మారుతుందా?
International Crisis Groupకు చెందిన Ali Vaez తాజా పరిణామాలపై కీలక వ్యాఖ్యలు చేశారు.
అమెరికా గతంలో ఇరాన్‌పై అమలు చేసిన విధానాల నుంచి నేర్చుకున్న పాఠాలను ట్రంప్ ప్రభుత్వం పట్టించుకోవడం లేదని ఆయన అన్నారు.
ఇరాన్‌పై ఆర్థిక ఒత్తిడి, సైనిక చర్యలను మరింత పెంచడం వల్ల ఇరాన్ వైఖరి మారకపోగా మరింత కఠినంగా మారిందని చెప్పారు.
“I think (Trump’s) blind spot is the fact that the only thing that the Iranian regime views as more dangerous than suffering from U.S. sanctions is surrendering to US terms” అని Vaez అన్నారు.
అంటే అమెరికా ఆంక్షలను ఎదుర్కోవడం కంటే అమెరికా షరతులకు లొంగిపోవడమే ఇరాన్ ప్రభుత్వానికి మరింత ప్రమాదకరంగా కనిపిస్తోందని ఆయన వివరించారు.
నమ్మకం లేకపోవడం మరో పెద్ద సమస్య
గత ఏడాది కాలంగా అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య దౌత్య చర్చలు పలుమార్లు మొదలై మళ్లీ ఆగిపోయాయి.
దీంతో ఇప్పటికే బలహీనంగా ఉన్న సంబంధాలు మరింత దెబ్బతిన్నాయని Vaez చెప్పారు.
ట్రంప్, ఆయన తరఫున చర్చలు జరిపే మధ్యవర్తులపై ఇరాన్ అధికారులకు నమ్మకం లేదని అన్నారు.
అమెరికా ఒత్తిడికి తలొగ్గినా తర్వాత ట్రంప్ మరిన్ని డిమాండ్లు చేస్తారనే అనుమానం ఇరాన్‌లో ఉందని వివరించారు.
“Pressure without an open door” సమస్య
ఇరాన్‌పై ఒత్తిడి పెంచడం మాత్రమే పరిష్కారం కాదని Vaez అభిప్రాయపడ్డారు.
అమెరికా ఒకవైపు ఆర్థిక, సైనిక ఒత్తిడి పెంచుతూ మరోవైపు చర్చలకు స్పష్టమైన మార్గం చూపకపోతే ఫలితం ఉండదని ఆయన చెప్పారు.
“Pressure without an open door is an exercise in futility” అని Vaez పేర్కొన్నారు.
అంటే చర్చలకు అవకాశం ఇవ్వకుండా కేవలం ఒత్తిడి పెంచడం ప్రయోజనం లేని చర్యగా మారుతుందని ఆయన అభిప్రాయం.
ఇప్పుడు ట్రంప్ ప్రభుత్వం ఆర్థిక ఆంక్షలను మరింత కఠినంగా అమలు చేయాలని చూస్తోంది. అయితే ఈ వ్యూహం ఇరాన్‌ను నిజంగా లొంగదీస్తుందా? లేక అమెరికా-ఇరాన్ మధ్య ఉద్రిక్తతలను మరింత పెంచుతుందా? అనేది రాబోయే రోజుల్లో తేలనుంది.