పార్టీ ఫిరాయింపుల చట్టం నుంచి ‘ఆయారాం గయారాం’ వరకు.. రాజీవ్‌ నుంచి రాహుల్‌ దాకా రాజకీయ పతనం

రాజీవ్‌గాంధీకి వచ్చిన భారీ మెజారిటీ

హైదరాబాద్: 1984 లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో రాజీవ్‌గాంధీ నాయకత్వంలోని కాంగ్రెస్‌ పార్టీకి 543 స్థానాల్లో ఏకంగా 415 సీట్లు వచ్చాయి. భారత పార్లమెంటరీ చరిత్రలో అప్పటివరకు ఏ పార్టీకి లభించని స్థాయి మెజారిటీ అది. ఇందిరాగాంధీ హత్య తర్వాత వెల్లువెత్తిన సానుభూతి దీనికి ప్రధాన కారణంగా చెప్పుకోవచ్చు. అయితే అంతటి మెజారిటీ రావడం మాత్రం వాస్తవం.

ఆ ఆధిక్యాన్ని రాజీవ్‌గాంధీ కొన్ని మంచి నిర్ణయాల కోసం ఉపయోగించారు. 1985లో చేసిన పార్టీ ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టం అందులో ముఖ్యమైనది.

‘ఆయారాం గయారాం’కు కారణమైన ఘటన

పార్టీ ఫిరాయింపుల సమస్యకు భారత రాజకీయాల్లో చాలా పాత చరిత్ర ఉంది. 1967లో హర్యానాలో జరిగిన ఒక ఘటన ఇందుకు ఉదాహరణ.

గయాలాల్‌ అనే స్వతంత్ర ఎమ్మెల్యే ఒకేరోజులో మూడుసార్లు పార్టీలు మారారు. మొదట కాంగ్రెస్‌లో చేరారు. తర్వాత యునైటెడ్‌ ఫ్రంట్‌లోకి వెళ్లారు. మళ్లీ కాంగ్రెస్‌లోకి వచ్చారు. ఆ తర్వాత తిరిగి యునైటెడ్‌ ఫ్రంట్‌లోకి వెళ్లారు.

ఆ సమయంలో హర్యానా నాయకుడు రావు బీరేంద్రసింగ్‌ ఒక ఆసక్తికర వ్యాఖ్య చేశారు. గయాలాల్‌ కాంగ్రెస్‌లోకి తిరిగి వచ్చినప్పుడు ‘గయారాం ఇక గయారాం కాడు, ఆయారాం’ అని అన్నారు. అప్పటి నుంచి ‘ఆయారాం గయారాం’ అనే పదం భారత రాజకీయాల్లో పార్టీలు మార్చే నేతలకు పర్యాయపదంగా మారింది.

ఒక్కరోజులో జరిగిన మరో రాజకీయ అనుభవం

ఇదే సందర్భంలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు సంబంధించిన ఒక ఆసక్తికర సంఘటనను కూడా గుర్తు చేసుకోవాలి.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌ కాంగ్రెస్‌ కమిటీ ‘ఆంధ్ర జనత’ అనే దినపత్రికను నడిపేది. 1970లలో ఆ పత్రిక మూతపడే ముందు రాజగోపాలరావు సంపాదకుడిగా ఉన్నారు.

ఆయనకు అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో పోటీ చేయాలనే కోరిక వచ్చింది. కాంగ్రెస్‌ టికెట్‌ ఇవ్వలేదు. మరో పార్టీలోకి మారినా అక్కడ కూడా టికెట్‌ దొరకలేదు. తిరిగి కాంగ్రెస్‌లోకి వచ్చినా ఫలితం మారలేదు.

చివరకు పార్టీ అధ్యక్షుడిని బతిమిలాడుకుని సంపాదకుడిగానే కొనసాగారు. ఈ పరిణామాలన్నీ ఒక్కరోజులోనే జరిగిపోయాయి. అప్పట్లో తాను ఆ పత్రికలో సబ్‌-ఎడిటర్‌గా ఉన్నానని రచయిత గుర్తుచేసుకున్నారు.

పార్టీ ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టం

1967లో హర్యానాలో జరిగిన ఘటనకు 1985లో వచ్చిన పార్టీ ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టానికి మధ్య రాజకీయంగా అనేక పరిణామాలు చోటుచేసుకున్నాయి.

1977లో మాత్రమే కాంగ్రెస్‌కు లోక్‌సభలో ఆధిక్యత రాలేదు. ఎమర్జెన్సీ కారణంగా ఏర్పడిన ప్రత్యేక పరిస్థితులు దీనికి కారణం.

1984లో ప్రధానిగా బాధ్యతలు చేపట్టిన రాజీవ్‌గాంధీ మరుసటి ఏడాదే పార్టీ ఫిరాయింపులను అడ్డుకునే చట్టాన్ని తీసుకొచ్చారు. యువ ప్రధానిగా ఆయన తీసుకున్న ముఖ్యమైన నిర్ణయాల్లో ఇది ఒకటి.

రాజీవ్‌గాంధీ చేసిన కీలక వ్యాఖ్య

పార్టీ ఫిరాయింపులపై రాజీవ్‌గాంధీ తీవ్రంగా స్పందించారు.

‘ఇవి మన ప్రజాస్వామ్యపు పునాదులను, ఆ వ్యవస్థను నిలిపి ఉంచే సూత్రాలను భంగపరిచే అవకాశం ఉంది’ అని ఆయన అన్నారు.

ఆ ఆలోచనతోనే 52వ రాజ్యాంగ సవరణ చేశారు. పార్టీ ఫిరాయింపుల నిరోధానికి రాజ్యాంగంలోని 10వ షెడ్యూల్‌లో నిబంధనలు చేర్చారు.

దీని ద్వారా పార్టీ ఫిరాయింపుల సమస్యను రాజీవ్‌గాంధీ ఎంత సీరియస్‌గా తీసుకున్నారో అర్థమవుతుంది.

తర్వాత కాంగ్రెస్‌ వైఖరి ఎలా మారింది?

అయితే తర్వాతి రాజకీయ పరిణామాలు పూర్తిగా భిన్నంగా సాగాయి.

బోఫోర్స్‌ కేసు ప్రభావంతో రాజీవ్‌గాంధీ అధికారం కోల్పోయారు. అనంతరం శ్రీలంక విషయంలో తీసుకున్న నిర్ణయాలు కూడా ఆయన రాజకీయ జీవితంపై ప్రభావం చూపాయి. చివరకు 1991లో ఆయన హత్యకు గురయ్యారు.

రాజీవ్‌గాంధీ ప్రధానిగా కొనసాగి ఉంటే పార్టీ ఫిరాయింపుల చట్టం మరింత పకడ్బందీగా అమలయ్యేదేమో చెప్పలేం. కానీ ఆ దిశగా ఆశాభావం ఉండేదని ఈ విశ్లేషణ చెబుతోంది.

కాంగ్రెస్‌కు మెజారిటీలు తగ్గిన తర్వాత

కాలక్రమంలో కాంగ్రెస్‌ బలం తగ్గుతూ వచ్చింది. ఒకప్పుడు భారీ మెజారిటీలతో ప్రభుత్వాలు ఏర్పాటు చేసిన పార్టీ తర్వాత ఇతర పార్టీల మద్దతుపై ఆధారపడాల్సిన పరిస్థితి వచ్చింది.

2004, 2009లో కాంగ్రెస్‌ నేతృత్వంలో ప్రభుత్వాలు ఏర్పడ్డాయి. కానీ ఇతర పార్టీల మద్దతు అవసరమైంది.

2014 నాటికి పరిస్థితి మరింత మారింది. వరుసగా మూడుసార్లు కాంగ్రెస్‌ లోక్‌సభ సీట్ల సంఖ్య 100 కూడా దాటలేదు. రాష్ట్రాల్లో కాంగ్రెస్‌ ప్రభుత్వాల సంఖ్య కూడా ఐదుకంటే తక్కువకు పడిపోయింది.

రాహుల్‌గాంధీ రాజకీయ రంగప్రవేశం

ఈ పరిణామాల మధ్య రాజీవ్‌గాంధీ కుమారుడు రాహుల్‌గాంధీ 2004లో రాజకీయాల్లోకి వచ్చారు.

కొంతకాలానికే ఆయన నాయకత్వ సామర్థ్యంపై ప్రశ్నలు మొదలయ్యాయి. కాంగ్రెస్‌ పునరుద్ధరణకు అవసరమైన స్పష్టమైన అవగాహన, ప్రణాళిక, కార్యాచరణ తన దగ్గర లేవని విమర్శలు వచ్చాయి.

సోనియాగాంధీ నుంచి రాజకీయంగా వెన్నుదన్ను ఉన్నప్పటికీ పరిస్థితిని మార్చడం సులభం కాలేదు.

అధికారానికి షార్ట్‌కట్‌ మార్గాలు

ఈ విశ్లేషణ ప్రకారం రాహుల్‌గాంధీ రాజకీయాల్లో అధికార సాధన కోసం కొన్ని షార్ట్‌కట్‌లపై ఆధారపడ్డారు.

అందులో పార్టీ ఫిరాయింపులు ఒకటి. తండ్రి తీసుకొచ్చిన చట్టం ఉద్దేశాన్ని బలహీనపరిచేలా రాజకీయ పరిణామాలు సాగాయని విమర్శ ఉంది.

చట్టంలోని నిబంధనలకు వివిధ రకాల అర్థాలు చెప్పడం జరిగింది. కొన్ని సందర్భాల్లో స్పీకర్ల నిర్ణయాలు కూడా వివాదాస్పదంగా మారాయి.

హామీలు, పొత్తులు కూడా రాజకీయ వ్యూహాలే

రాహుల్‌గాంధీ రాజకీయ వ్యూహాల్లో మరో అంశం ఎన్నికల హామీలు.

ఓటర్లకు హామీలు ఇవ్వడం కొత్త విషయం కాదు. అన్ని పార్టీలు చేస్తుంటాయి. అయితే ఈ విశ్లేషణ ప్రకారం కాంగ్రెస్‌ బలం తగ్గే కొద్దీ హామీలపై ఆధారపడటం పెరిగింది.

మరో మార్గం ఇతర పార్టీలతో పొత్తులు.

గతంలో కాంగ్రెస్‌ పెద్ద పార్టీగా ఉండేది. చిన్న పార్టీలతో అది పొత్తులు పెట్టుకునేది. రాహుల్‌గాంధీ కాలంలో కొన్ని సందర్భాల్లో కాంగ్రెస్‌ తానే జూనియర్‌ భాగస్వామిగా మారాల్సి వచ్చింది.

11. ‘ఇండియా’ కూటమి సవాళ్లు

‘ఇండియా’ కూటమి కూడా రాహుల్‌గాంధీ నాయకత్వంపై వచ్చిన విమర్శలకు ఉదాహరణగా ఈ రచనలో ప్రస్తావించబడింది.

వివిధ పార్టీలను ఒకే వేదికపైకి తీసుకురావడం ఒక విషయం. వాటి మధ్య సమన్వయం కొనసాగించడం మరో విషయం.

కూటమిలో విభేదాలు, స్థానిక రాజకీయ ప్రయోజనాలు, నాయకత్వ సమస్యలు అనేక సందర్భాల్లో ముందుకు వచ్చాయి.

తండ్రి చేసిన చట్టం.. కుమారుడి కాలంలో విమర్శలు

రాజీవ్‌గాంధీ పార్టీ ఫిరాయింపులను ప్రజాస్వామ్యానికి ముప్పుగా చూశారు. అందుకే రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా చట్టపరమైన రక్షణ కల్పించారు.

తర్వాత అదే చట్టం అమలుపై అనేక ప్రశ్నలు తలెత్తాయి. కాంగ్రెస్‌ కూడా పార్టీ ఫిరాయింపుల రాజకీయాల్లో భాగస్వామిగా మారిందనే విమర్శలు వచ్చాయి.

ఈ పరిణామాలనే రచయిత తండ్రి రాజీవ్‌గాంధీ, కుమారుడు రాహుల్‌గాంధీ రాజకీయ ప్రయాణాలతో పోల్చుతున్నారు.

రేవంత్‌రెడ్డి ప్రస్తావన

ఈ రాజకీయ పరిణామాల క్రమంలో రేవంత్‌రెడ్డిని కూడా రచయిత ప్రస్తావించారు.

ఆయన పాత్రను పెద్ద రాజకీయ వ్యవస్థలో ఒక చిన్న భాగంగా అభివర్ణించారు. సొంత రాజకీయ ప్రయోజనాలను చూసుకునే పాత్రధారిగా విశ్లేషించారు.

అయితే అసలు సమస్య వ్యక్తులకంటే పెద్దదని రచయిత అభిప్రాయం.

ప్రజాస్వామ్య విలువలపై ప్రశ్న

పార్టీ ఫిరాయింపులు కేవలం నేతలు పార్టీలు మార్చడం మాత్రమే కాదు. అవి ప్రజల తీర్పును ప్రభావితం చేసే అంశంగా మారుతాయి.

ఒక పార్టీకి ఓటు వేసిన ప్రజలు తమ ప్రతినిధి మరో పార్టీలో చేరడాన్ని ఎలా చూడాలి? ఎన్నికల సమయంలో ఇచ్చిన హామీలకు ఏమవుతుంది? ప్రజల తీర్పుకు విలువ ఎంత ఉంటుంది? ఇవన్నీ కీలక ప్రశ్నలు.

రాజీవ్‌గాంధీ తీసుకొచ్చిన చట్టం వెనుక ఉన్న ప్రధాన ఆలోచన కూడా ఇదే.

చివరికి మిగిలేది ఆందోళనే

రాజీవ్‌గాంధీ పార్టీ ఫిరాయింపులను ప్రజాస్వామ్య పునాదులకు ముప్పుగా చూశారు. ఆ సమస్యను అడ్డుకునేందుకు రాజ్యాంగ సవరణ చేశారు.

కానీ తర్వాతి కాలంలో అదే చట్టం బలహీనపడిందనే విమర్శలు వచ్చాయి.

తండ్రి ప్రజాస్వామ్య విలువలను కాపాడేందుకు చేసిన ప్రయత్నానికి, తర్వాతి రాజకీయ పరిణామాలు విరుద్ధంగా సాగాయని రచయిత అభిప్రాయం.

రాజకీయాల్లో వ్యక్తులు మారవచ్చు. పార్టీలు మారవచ్చు. ప్రభుత్వాలు మారవచ్చు. కానీ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థపై ప్రజలకు ఉన్న నమ్మకం మాత్రం దెబ్బతినకూడదు. పార్టీ ఫిరాయింపుల విషయంలో అసలు ఆందోళన ఇదేనని ఈ విశ్లేషణ తేల్చిచెబుతోంది.