ఎమ్మెల్సీ అంటే రిటైర్మెంట్ హోమ్ కాదు… పట్టభద్రుల ఓటుకి ఉన్న పవర్ ఇదే.

పార్టీ విప్.. ఎమ్మెల్యే స్వేచ్ఛకు అడ్డంకి!

ప్రభుత్వం ఓ బిల్లు తీసుకొచ్చిందనుకుందాం. ఆ బిల్లు నిరుద్యోగులకు లేదా ఉద్యోగులకు నష్టం కలిగించేదిగా ఉందనుకుందాం. అధికార పార్టీకి చెందిన ఎమ్మెల్యేకు కూడా ఆ బిల్లులో తప్పులు కనిపించవచ్చు. కానీ, పార్టీ నిర్ణయానికి వ్యతిరేకంగా ఓటు వేయగలరా? సాధారణంగా అది అంత సులభం కాదు.

పార్టీ విప్ కారణంగా ఎమ్మెల్యేలు పార్టీ నిర్ణయానికి అనుగుణంగా వ్యవహరించాల్సి వస్తుంది. విప్‌ను ధిక్కరిస్తే అనర్హత వేటు పడే ప్రమాదం ఉంటుంది. దీంతో చాలామంది ప్రజాప్రతినిధులు తమ అభిప్రాయాల కంటే పార్టీ నిర్ణయాలకే ప్రాధాన్యం ఇవ్వాల్సి వస్తుంది.

అయితే ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నించడానికి, చట్టాల్లోని లోపాలను ఎత్తిచూపడానికి మరో వేదిక అవసరం. అనుభవం, నిపుణత, ప్రజా సమస్యలపై అవగాహన ఉన్నవారు చట్టాలపై చర్చించే అవకాశం ఉండాలి. ఆ ఆలోచనతోనే శాసన మండలి ప్రాధాన్యం పెరిగింది.

శాసనసభకు, శాసన మండలికి తేడా ఏమిటి?

ప్రజలు నేరుగా ఎన్నుకునే ప్రతినిధులతో శాసనసభ ఏర్పడుతుంది. అక్కడ ప్రభుత్వానికి ఉన్న సంఖ్యాబలం కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. ప్రభుత్వ విధానాలు, బిల్లులు, ప్రజా సమస్యలపై చర్చలు జరుగుతాయి.

శాసన మండలి కూడా చట్టాలపై చర్చించే వేదికే. అయితే ఇందులో పట్టభద్రులు, ఉపాధ్యాయులు, స్థానిక సంస్థల ప్రతినిధులు, ఎమ్మెల్యేలు ఎన్నుకునే సభ్యులు, గవర్నర్ నామినేట్ చేసే సభ్యులకు ప్రాతినిధ్యం ఉంటుంది.

చట్టాల్లోని లోపాలను గుర్తించడం, ప్రభుత్వ నిర్ణయాలను సమీక్షించడం, ప్రజా సమస్యలపై చర్చించడం మండలి ముఖ్యమైన బాధ్యతలు. శాసనసభలో ఆమోదం పొందిన బిల్లులపై మరోసారి చర్చించే అవకాశం కూడా ఉంటుంది.

అయితే మండలి ప్రభుత్వ నిర్ణయాలను అన్ని సందర్భాల్లో ఆపగలదని భావించకూడదు. దాని అధికారాలకు రాజ్యాంగ పరిమితులు ఉన్నాయి.

బ్రిటన్, ఐర్లాండ్ నుంచి వచ్చిన ఆలోచనలు

భారత రాజ్యాంగ రూపకల్పనలో ఇతర దేశాల శాసన వ్యవస్థలను కూడా పరిశీలించారు. బ్రిటన్‌లో హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్‌తో పాటు హౌస్ ఆఫ్ లార్డ్స్ ఉంది.

అక్కడి ఎగువ సభలో వివిధ రంగాలకు చెందిన నిపుణులు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు. చట్టాలపై సమీక్షకు ఆ సభ అవకాశం కల్పిస్తుంది.

ఐర్లాండ్‌లోనూ పట్టభద్రులకు ప్రత్యేక ప్రాతినిధ్యం కల్పించే విధానం ఉంది. అక్కడి షానెడ్ ఈరన్‌లో నేషనల్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ ఐర్లాండ్, యూనివర్సిటీ ఆఫ్ డబ్లిన్ గ్రాడ్యుయేట్లు తమ ప్రతినిధులను ఎన్నుకునే విధానం ఉండేది.

ఈ నమూనాల్లోని కొన్ని ఆలోచనలు భారత శాసన మండళ్ల వ్యవస్థకు ప్రేరణగా నిలిచాయి. చదువుకున్నవారు, నిపుణులు చట్టసభల్లో తమ అభిప్రాయాలను వినిపించాలన్నది ఈ విధానం వెనుక ఉన్న ప్రధాన ఉద్దేశం.

రాజ్యాంగంలో మండలికి ప్రత్యేక స్థానం

భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 168 రాష్ట్రాల్లో శాసనసభలు, శాసన మండళ్ల నిర్మాణం గురించి వివరిస్తుంది. ఆర్టికల్ 169 ప్రకారం శాసన మండలిని ఏర్పాటు చేయడానికి లేదా రద్దు చేయడానికి ప్రత్యేక విధానం ఉంది.

ఆర్టికల్ 171 మండలి నిర్మాణం, సభ్యుల ఎంపికకు సంబంధించిన నిబంధనలను వివరిస్తుంది.

పట్టభద్రుల నియోజకవర్గాల నుంచి ఎన్నికయ్యే సభ్యులకు ఇందులో ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. వీరు విద్యావంతుల సమస్యలు, ఉద్యోగ అవకాశాలు, నిరుద్యోగం, ప్రభుత్వ విధానాలు వంటి అంశాలను చట్టసభలో ప్రస్తావించవచ్చు.

అందుకే ఎమ్మెల్సీ పదవిని కేవలం రాజకీయ హోదాగా చూడకూడదు. ప్రజా సమస్యలపై అవగాహనతో పనిచేసే వ్యక్తులు మండలిలో ఉంటేనే ఈ వ్యవస్థ లక్ష్యం నెరవేరుతుంది.

ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో మండలి చరిత్ర

1958 జులై 1న ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో శాసన మండలి ప్రారంభమైంది. పద్మభూషణ్ మాడపాటి హనుమంతరావు తొలి చైర్మన్‌గా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యారు.

ఆ తర్వాత మండలి రాష్ట్ర రాజకీయాల్లో కీలక పాత్ర పోషించింది. విద్యావేత్తలు, అనుభవజ్ఞులు, వివిధ రంగాల ప్రతినిధులు సభలో తమ అభిప్రాయాలను వెల్లడించారు.

అయితే మండలి చరిత్రలో రాజకీయ విభేదాలు కూడా ఉన్నాయి. 1983లో ఎన్టీఆర్ నాయకత్వంలోని తెలుగుదేశం పార్టీ అధికారంలోకి వచ్చింది. అసెంబ్లీలో టీడీపీకి మెజారిటీ ఉన్నప్పటికీ, మండలిలో కాంగ్రెస్ ఆధిక్యం కొనసాగింది.

దీంతో ప్రభుత్వ నిర్ణయాలు, బిల్లుల విషయంలో ఇబ్బందులు ఎదురయ్యాయి. ప్రజలు నేరుగా ఎన్నుకోని సభపై ఖర్చు ఎందుకు పెట్టాలని ఎన్టీఆర్ ప్రభుత్వం ప్రశ్నించింది.

మండలిని రాజకీయ పునరావాస కేంద్రంగా కూడా విమర్శించింది.

దీంతో అసెంబ్లీలో తీర్మానం చేసిన అనంతరం 1985 మే 31న శాసన మండలి రద్దయింది. ఆ తర్వాత సుమారు 22 ఏళ్ల పాటు ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో మండలి లేదు.

2007లో పునరుద్ధరణ.. 2014లో తెలంగాణకు ప్రత్యేక గుర్తింపు

శాసన మండలి అవసరాన్ని గుర్తించిన అప్పటి ముఖ్యమంత్రి డాక్టర్ వైఎస్ రాజశేఖర రెడ్డి ప్రభుత్వం దాన్ని తిరిగి తీసుకొచ్చే ప్రయత్నం చేసింది. 2007 మార్చి 30న ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో మండలి పునరుద్ధరించబడింది.

విద్యావంతులు, పట్టభద్రులు, ఉపాధ్యాయుల సమస్యలను ప్రభుత్వ దృష్టికి తీసుకెళ్లేందుకు ఈ సభ ఉపయోగపడుతుందని భావించారు.

2014 జూన్ 2న తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పడింది. ఏపీ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం 2014లోని సెక్షన్ 40 ప్రకారం తెలంగాణకు 40 మంది సభ్యులతో శాసన మండలి ఏర్పడింది.

ఇందులో పట్టభద్రులు, ఉపాధ్యాయుల నియోజకవర్గాలకు కూడా ప్రాతినిధ్యం కల్పించారు.

మహబూబ్‌నగర్–రంగారెడ్డి–హైదరాబాద్, నల్గొండ–ఖమ్మం–వరంగల్ పట్టభద్రుల నియోజకవర్గాలు తెలంగాణ రాజకీయాల్లో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం పొందాయి.

ఈ స్థానాల ద్వారా విద్యావంతులు తమ సమస్యలను నేరుగా చట్టసభలో వినిపించే అవకాశం ఉంటుంది.

ఏపీలోనూ మండలి రద్దు ప్రయత్నం

శాసన మండలిపై రాజకీయ పార్టీల వైఖరి మారుతూ వచ్చింది. 2020లో వైసీపీ ప్రభుత్వం మండలిని రద్దు చేయాలని తీర్మానం చేసింది. కీలక బిల్లులు మండలిలో నిలిచిపోవడం దీనికి ప్రధాన కారణంగా నిలిచింది.

అయితే ఆ తీర్మానంపై కేంద్రం తదుపరి చర్యలు తీసుకోలేదు. ఆ తర్వాత ప్రభుత్వం తన నిర్ణయాన్ని వెనక్కి తీసుకుంది.

ఈ పరిణామాలు ఒక విషయాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నాయి. ప్రభుత్వానికి అనుకూలంగా ఉన్నప్పుడు మండలి అవసరమని, నిర్ణయాలకు అడ్డంకిగా మారినప్పుడు దాన్ని రద్దు చేయాలని రాజకీయ పార్టీలు భావిస్తున్నాయనే విమర్శలు ఉన్నాయి.

ఎమ్మెల్సీ పదవులు రాజకీయ పునరావాస కేంద్రాలుగా మారుతున్నాయా?

శాసన మండలి ఏర్పాటులో ప్రధాన ఉద్దేశం విద్యావంతులు, నిపుణులు, అనుభవజ్ఞులకు చట్టసభలో అవకాశం కల్పించడం.

కానీ ప్రస్తుతం కొన్ని సందర్భాల్లో ఈ పదవులు రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగిస్తున్నారనే విమర్శలు వినిపిస్తున్నాయి.

అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో ఓడిపోయిన నేతలకు, ఎన్నికల్లో పోటీ చేసే అవకాశం దక్కని నాయకులకు ఎమ్మెల్సీ పదవులు ఇస్తున్నారు.

కొన్నిసార్లు పార్టీకి విధేయులైన నాయకులకు రాజకీయ హోదా కల్పించడానికి కూడా ఈ స్థానాలను ఉపయోగిస్తున్నారు.

ఎమ్మెల్సీగా ఎన్నికైన లేదా నియమితులైన వ్యక్తి తర్వాత మంత్రి పదవి చేపట్టే అవకాశం కూడా ఉంటుంది. అయితే దీనికి రాజ్యాంగపరమైన నిబంధనలు వర్తిస్తాయి.

ఇలా రాజకీయ ప్రయోజనాలే ప్రధానంగా మారితే మండలి అసలు లక్ష్యం దెబ్బతింటుంది. నిరుద్యోగుల సమస్యలు, ఉద్యోగుల ఇబ్బందులు, విద్యా రంగంలోని లోపాలు, ప్రభుత్వ విధానాలపై చర్చ జరగాల్సిన చోట పార్టీ రాజకీయాలకే ప్రాధాన్యం పెరిగే ప్రమాదం ఉంది.

నిజమైన విద్యావేత్తలు, న్యాయ నిపుణులు, వివిధ రంగాల్లో అనుభవం ఉన్నవారికి తగిన ప్రాతినిధ్యం దక్కకపోవడం కూడా మరో సమస్య.

పట్టభద్రుల ఓటు ఎందుకు కీలకం?

తెలంగాణలో పట్టభద్రుల ఎమ్మెల్సీ ఎన్నికలు సమీపిస్తున్న నేపథ్యంలో ఓటర్లు అభ్యర్థుల అర్హతలు, అనుభవం, ప్రజా సమస్యలపై అవగాహనను పరిశీలించాలి.

అభ్యర్థి ఏ పార్టీకి చెందినవారన్నదే కాకుండా, గతంలో పట్టభద్రుల సమస్యలపై ఎలా స్పందించారు? నిరుద్యోగుల కోసం ఏం చేశారు? ఉద్యోగుల సమస్యలపై ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నించగలరా? విద్యా రంగం గురించి ఎంత అవగాహన ఉంది? అనే అంశాలను గమనించాలి.

మండలిలో అడుగుపెట్టిన తర్వాత పార్టీ నిర్ణయాలకు మాత్రమే పరిమితం కాకుండా ప్రజా సమస్యలపై చర్చించే సామర్థ్యం కూడా ముఖ్యం. ప్రజలకు ఇచ్చిన హామీలను నిలబెట్టుకునే వ్యక్తులను ఎన్నుకోవడం అవసరం.

ఎమ్మెల్సీ పదవి ఎవరికైనా రాజకీయ హోదా కల్పించే మార్గం మాత్రమే కాదు. అది ప్రజల తరఫున ప్రశ్నలు అడిగే బాధ్యతాయుతమైన స్థానం.

ముగింపు.. ఎమ్మెల్సీ పదవి హోదా కాదు, బాధ్యత

శాసన మండలి ఉద్దేశం చట్టాలను సమీక్షించడం, ప్రభుత్వ నిర్ణయాలను ప్రశ్నించడం, వివిధ రంగాల సమస్యలకు ప్రాతినిధ్యం కల్పించడం.

అయితే రాజకీయ పార్టీలు తమ ప్రయోజనాల కోసం ఈ వ్యవస్థను ఉపయోగిస్తే ప్రజలకు కలిగే ప్రయోజనం తగ్గిపోతుంది.

పట్టభద్రుల ఓటు విలువ కేవలం ఒక అభ్యర్థిని గెలిపించడంలోనే లేదు. తమ సమస్యలను అర్థం చేసుకునే, ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నించే, చట్టసభలో బాధ్యతగా వ్యవహరించే వ్యక్తిని ఎన్నుకోవడంలో ఉంది.

ఎమ్మెల్సీ అంటే రిటైర్మెంట్ హోమ్ కాదు. ప్రజా సమస్యలపై పోరాడే వేదిక. ఆ వేదికకు సరైన వ్యక్తిని పంపించే శక్తి పట్టభద్రుల ఓటులోనే ఉంది.