స్టాక్ మార్కెట్‌లో పెట్టుబడులు పెట్టాలని చాలామంది ఆసక్తి చూపిస్తున్నారు. ముఖ్యంగా యువత షేర్ల కొనుగోలు, అమ్మకాలపై అవగాహన పెంచుకుంటోంది. కంపెనీలు కూడా IPOల ద్వారా స్టాక్ మార్కెట్‌లోకి ప్రవేశిస్తున్నాయి. అయితే మార్కెట్‌లో పెట్టుబడి పెట్టే ముందు కొన్ని విషయాలు తెలుసుకోవడం చాలా ముఖ్యం.
షేర్లు కొనడం మాత్రమే పెట్టుబడి కాదు. సరైన కంపెనీని ఎంచుకోవడం, రిస్క్‌ను అర్థం చేసుకోవడం, దీర్ఘకాలిక లక్ష్యాలతో ముందుకు సాగడం కూడా అవసరం. స్టాక్ మార్కెట్‌లో లాభాలు వచ్చే అవకాశం ఉన్నట్టే, నష్టాలు ఎదురయ్యే ప్రమాదం కూడా ఉంటుంది.
స్టాక్ మార్కెట్ అంటే ఏమిటి?
స్టాక్ మార్కెట్ అనేది కంపెనీల షేర్లను కొనడానికి, అమ్మడానికి ఉపయోగించే నియంత్రిత వేదిక. ఇక్కడ లిస్టెడ్ కంపెనీల షేర్లలో పెట్టుబడులు పెట్టవచ్చు. భారతీయ స్టాక్ మార్కెట్ లావాదేవీలను సెక్యూరిటీస్ అండ్ ఎక్సేంజ్ బోర్డ్ ఆఫ్ ఇండియా (SEBI) నియంత్రిస్తుంది.
దేశంలో ప్రధానంగా రెండు స్టాక్ ఎక్సేంజీలు ఉన్నాయి. అవి నేషనల్ స్టాక్ ఎక్సేంజ్ (NSE), బాంబే స్టాక్ ఎక్సేంజ్ (BSE).
NSE, BSE మధ్య తేడా ఏమిటి?
నేషనల్ స్టాక్ ఎక్సేంజ్ (NSE): నిఫ్టీ 50 ఈ ఎక్సేంజ్‌కు ప్రధాన సూచీ. ఇందులో దేశంలోని 50 ప్రముఖ కంపెనీల షేర్ల పనితీరును ప్రతిబింబించే సూచీ ఉంటుంది.
బాంబే స్టాక్ ఎక్సేంజ్ (BSE): సెన్సెక్స్ 30 ఈ ఎక్సేంజ్‌కు ప్రధాన సూచీ. ఇందులో 30 ప్రముఖ కంపెనీల షేర్ల పనితీరును సూచీ ప్రతిబింబిస్తుంది. BSE 1875లో ఏర్పాటైంది. ఇది ఆసియాలోని పురాతన స్టాక్ ఎక్సేంజీల్లో ఒకటి.
ఈ ఎక్సేంజీల్లో షేర్లను కొనడం, అమ్మడం కోసం SEBIలో నమోదైన స్టాక్ బ్రోకర్‌ను ఉపయోగించాలి.
స్టాక్ మార్కెట్‌లో పెట్టుబడికి ఏ ఖాతాలు అవసరం?
సాధారణంగా షేర్లలో నేరుగా పెట్టుబడి పెట్టాలంటే మూడు ఖాతాలు అవసరం.
- బ్యాంక్ ఖాతా: పెట్టుబడికి అవసరమైన డబ్బును జమ చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
- ట్రేడింగ్ ఖాతా: షేర్లను కొనడానికి, అమ్మడానికి ఉపయోగిస్తారు.
- డీమ్యాట్ ఖాతా: కొనుగోలు చేసిన షేర్లను ఎలక్ట్రానిక్ రూపంలో భద్రపరుస్తుంది.
చాలా మంది బ్రోకర్లు ట్రేడింగ్, డీమ్యాట్ ఖాతాలను ఒకే దరఖాస్తు ప్రక్రియలో తెరిచే అవకాశం కల్పిస్తున్నారు. ఇందుకు సాధారణంగా PAN కార్డు, Aadhaar వివరాలు, బ్యాంక్ ఖాతా సమాచారం, క్యాన్సిల్ చేసిన చెక్ వంటి పత్రాలు అవసరం కావచ్చు. ఖాతా ప్రారంభించే ముందు సంబంధిత బ్రోకర్ అడిగే పత్రాలను నిర్ధారించుకోవాలి.
షేర్లలో పెట్టుబడి పెట్టడానికి మార్గాలు
స్టాక్ మార్కెట్‌లో పెట్టుబడులు పెట్టడానికి ఒక్కటే మార్గం లేదు. మీ ఆర్థిక లక్ష్యాలు, రిస్క్ తీసుకునే సామర్థ్యాన్ని బట్టి వివిధ మార్గాలను పరిశీలించవచ్చు.
- ఈక్విటీ షేర్లు: కంపెనీల్లో నేరుగా పెట్టుబడి పెట్టవచ్చు. అయితే కంపెనీ పనితీరు, షేరు ధరల్లో మార్పుల వల్ల లాభనష్టాలు వస్తాయి.
- మ్యూచువల్ ఫండ్స్: నిపుణుల నిర్వహణలో పలు పెట్టుబడిదారుల డబ్బును వివిధ ఆస్తుల్లో పెట్టుబడి పెడతారు. SIP లేదా ఒకేసారి పెట్టుబడి పెట్టే అవకాశం ఉంటుంది.
- ETFలు, ఇండెక్స్ ఫండ్లు: నిర్దిష్ట సూచీ లేదా ఆస్తుల సమూహం పనితీరును అనుసరించే పెట్టుబడి సాధనాలు.
- IPOలు: కంపెనీ తొలిసారిగా ప్రజలకు షేర్లను జారీ చేసినప్పుడు దరఖాస్తు చేసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.
- డెరివేటివ్స్: ఫ్యూచర్స్, ఆప్షన్స్ వంటి సాధనాలు ఇందులోకి వస్తాయి. వీటిలో రిస్క్ ఎక్కువగా ఉండొచ్చు. తగిన అవగాహన లేకుండా ట్రేడింగ్ చేయకూడదు.
షేర్లు కొనడానికి ముందు ఏం పరిశీలించాలి?
ఒక కంపెనీ షేరు ధర పెరుగుతుందనే అంచనాతో మాత్రమే పెట్టుబడి పెట్టకూడదు. ఆ కంపెనీ ఆర్థిక పరిస్థితిని కూడా పరిశీలించాలి.
ముందుగా కంపెనీ ఆదాయం, లాభాలు ఎలా పెరుగుతున్నాయో తెలుసుకోండి. కంపెనీపై ఉన్న అప్పులను పరిశీలించండి. ఈక్విటీపై రాబడి (ROE), ప్రైస్-టు-ఎర్నింగ్స్ రేషియో (P/E), ప్రమోటర్ల వాటా వంటి అంశాలను అర్థం చేసుకోండి.
అలాగే కంపెనీ వ్యాపారం భవిష్యత్తులో ఎలా ఉండవచ్చో అంచనా వేయడానికి ప్రయత్నించండి. ఒకే కంపెనీలో మొత్తం డబ్బును పెట్టుబడి పెట్టకుండా వివిధ పెట్టుబడి సాధనాల్లో విభజించడం ద్వారా రిస్క్‌ను నిర్వహించవచ్చు. అయితే డైవర్సిఫికేషన్ చేసినంత మాత్రాన నష్టాలు పూర్తిగా నివారించబడవు.
సరైన స్టాక్ బ్రోకర్‌ను ఎలా ఎంచుకోవాలి?
షేర్ల కొనుగోలు, అమ్మకాల కోసం బ్రోకర్‌ను ఎంచుకునేటప్పుడు కొన్ని అంశాలను పరిశీలించాలి.
- బ్రోకర్‌కు SEBI రిజిస్ట్రేషన్ ఉందో లేదో తనిఖీ చేయాలి.
- డీమ్యాట్ ఖాతా నిర్వహించే డిపాజిటరీ పార్టిసిపెంట్ వివరాలను పరిశీలించాలి.
- బ్రోకరేజ్, ఇతర ఛార్జీలు ఎంత ఉంటాయో తెలుసుకోవాలి.
- ట్రేడింగ్ యాప్ లేదా వెబ్‌సైట్ ఉపయోగించడానికి సులభంగా ఉందో చూడాలి.
- కస్టమర్ సర్వీస్, ఫిర్యాదుల పరిష్కార విధానం గురించి తెలుసుకోవాలి.
Groww, Zerodha, Angel One, ICICI Securities, Motilal Oswal, Kotak Securities వంటి సంస్థలు బ్రోకరేజ్ సేవలు అందిస్తున్నాయి. ఏ సంస్థను ఎంచుకున్నా, దాని తాజా రిజిస్ట్రేషన్ వివరాలు, ఛార్జీలు, సేవలను స్వయంగా పరిశీలించాలి.
తొలి షేరు ఎలా కొనాలి?
కొత్తగా పెట్టుబడులు ప్రారంభించేవారు ఈ దశలను అనుసరించవచ్చు.
- మీ ట్రేడింగ్ యాప్‌లోకి లాగిన్ అవ్వాలి.
- కొనాలనుకుంటున్న కంపెనీ పేరు లేదా టిక్కర్ సింబల్‌ను వెతకాలి. ఉదాహరణకు Reliance, TCS, SBI.
- కంపెనీ వివరాలు, షేరు ధరను పరిశీలించాలి.
- Buy ఆప్షన్‌ను ఎంచుకోవాలి.
- ఎన్ని షేర్లు కొనాలనుకుంటున్నారో నమోదు చేయాలి.
- Market Order లేదా Limit Orderలో ఒకదాన్ని ఎంచుకోవాలి.
- వివరాలు సరిచూసి ఆర్డర్‌ను నిర్ధారించాలి.
Market Order ద్వారా అందుబాటులో ఉన్న మార్కెట్ ధరకు కొనుగోలు చేయడానికి ఆర్డర్ ఇస్తారు. అయితే అమలయ్యే ధర మారవచ్చు. Limit Orderలో మీరు కొనాలనుకునే గరిష్ఠ ధరను పేర్కొంటారు. ఆ ధరకు లేదా అంతకంటే మెరుగైన ధరకు షేర్లు అందుబాటులోకి వస్తేనే ఆర్డర్ అమలయ్యే అవకాశం ఉంటుంది.
ఆర్డర్ ఇచ్చిన వెంటనే షేర్లు కొనుగోలు అవుతాయని హామీ లేదు. ఆర్డర్ అమలు కావడం, సెటిల్‌మెంట్ నిబంధనలపై ఆధారపడి షేర్లు డీమ్యాట్ ఖాతాలో జమవుతాయి. నగదు, షేర్ల సెటిల్‌మెంట్ సమయాన్ని మీ బ్రోకర్ వివరాల్లో తనిఖీ చేయాలి.
కొత్త ఇన్వెస్టర్లు గుర్తుంచుకోవాల్సిన విషయాలు
మొదటిసారి స్టాక్ మార్కెట్‌లోకి వస్తున్నవారు తొందరపడి నిర్ణయాలు తీసుకోకూడదు. సోషల్ మీడియాలో వచ్చే చిట్కాలను మాత్రమే నమ్మి షేర్లు కొనడం ప్రమాదకరం. పెట్టుబడి పెట్టే ముందు కంపెనీ గురించి స్వయంగా పరిశోధించాలి.
అలాగే అప్పు చేసి పెట్టుబడి పెట్టడం, అర్థం కాని సాధనాల్లో ట్రేడింగ్ చేయడం, మొత్తం డబ్బును ఒకే షేరులో పెట్టడం వంటి నిర్ణయాలకు దూరంగా ఉండాలి. మార్కెట్‌లో రోజువారీ ధరల మార్పులకంటే పెట్టుబడి లక్ష్యాలు, ఆర్థిక పరిస్థితి, రిస్క్ తీసుకునే సామర్థ్యానికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
దీర్ఘకాలిక పెట్టుబడులు చేస్తున్నవారు నెలవారీ, త్రైమాసిక లేదా వార్షిక వ్యవధుల్లో తమ పెట్టుబడులను సమీక్షించవచ్చు. కంపెనీ వ్యాపారం, లాభనష్టాలు, అప్పులు, భవిష్యత్తు ప్రణాళికల్లో మార్పులను గమనించాలి.
స్టాక్ మార్కెట్‌లో రిస్క్ తీసుకోవడానికి సిద్ధంగా లేనివారు బ్యాంక్ ఫిక్స్‌డ్ డిపాజిట్లు (FDలు), ప్రభుత్వ పథకాలు వంటి ఇతర పెట్టుబడి మార్గాలను కూడా పరిశీలించవచ్చు. ప్రతి పెట్టుబడి సాధనానికి వేర్వేరు నిబంధనలు, రిస్కులు ఉంటాయి.