ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో పూర్వాంచల్ ప్రాంతానికి ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంది. ఇక్కడ రాజకీయాలు కేవలం ఎన్నికలతోనే పరిమితం కావు. కుల సమీకరణాలు, కండబలం, ధనబలం, రాజకీయ పలుకుబడి కూడా కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. ఈ ప్రాంతంలో ఒకప్పుడు తిరుగులేని రాజకీయ శక్తిగా ఎదిగిన పేరు హరిశంకర్ తివారీ. ఆయన నివాసమైన ‘తివారీ హాతా’ దశాబ్దాల పాటు పూర్వాంచల్ రాజకీయాలకు కేంద్రంగా నిలిచింది. ఇప్పుడు మరోసారి ఈ ప్రాంతం రాజకీయ చర్చల్లోకి వచ్చింది.
నవంబర్ 18న సమాజ్వాదీ పార్టీ అధినేత అఖిలేష్ యాదవ్ గోరఖ్పూర్లో పర్యటించారు. తన PDA ప్రచార రథయాత్రలో భాగంగా తివారీ హాతాకు వెళ్లారు. దివంగత హరిశంకర్ తివారీ కుటుంబ సభ్యులను కలిశారు. అయితే, ఇది సాధారణ రాజకీయ పర్యటన మాత్రమే కాదనే చర్చ మొదలైంది. రాబోయే ఎన్నికలను దృష్టిలో పెట్టుకుని బ్రాహ్మణ ఓటర్లకు అఖిలేష్ యాదవ్ ఒక బలమైన సందేశం ఇచ్చారని రాజకీయ విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.
పూర్వాంచల్ రాజకీయాల్లో హరిశంకర్ తివారీ హవా
హరిశంకర్ తివారీకి పూర్వాంచల్ రాజకీయాల్లో ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉండేది. ఆయనను ఈ ప్రాంతానికి చెందిన బలమైన బాహుబలి నేతగా పరిగణించేవారు. ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణ సామాజిక వర్గంలో ఆయనకు మంచి రాజకీయ పలుకుబడి ఉండేది.
1980వ దశకంలో తూర్పు ఉత్తరప్రదేశ్లో మాఫియా, రాజకీయాల మధ్య సంబంధాలు బలపడుతున్న సమయంలో ఆయన ఎదుగుదల మొదలైంది. తొలుత విద్యార్థి రాజకీయాల్లో చురుగ్గా పాల్గొన్నారు. ఆ తర్వాత ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టుల రంగంలోకి అడుగుపెట్టారు. క్రమంగా రాజకీయాల్లో తనకంటూ ప్రత్యేక గుర్తింపు సంపాదించుకున్నారు.
1985లో జైలులో ఉంటూనే స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా పోటీ చేశారు. చిల్లుపార్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుంచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా గెలిచారు. ఈ విజయం ఆయన రాజకీయ జీవితంలో కీలక మలుపుగా మారింది.
1985 నుంచి 2007 వరకు చిల్లుపార్ నియోజకవర్గం నుంచి మొత్తం ఆరుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యారు. తన రాజకీయ జీవితంలో 2007, 2012 ఎన్నికల్లో మాత్రమే ఓటమి ఎదుర్కొన్నారు. ఆ తర్వాత ఎన్నికల్లో పోటీ చేయలేదు.
ఆయన రాజకీయ ప్రభావం ఎంత బలంగా ఉండేదంటే ఉత్తరప్రదేశ్ను పాలించిన పలువురు ముఖ్యమంత్రుల మంత్రివర్గాల్లో ఆయనకు స్థానం లభించింది. కళ్యాణ్ సింగ్, రాజ్నాథ్ సింగ్, ములాయం సింగ్ యాదవ్, మాయావతి ప్రభుత్వాల్లో ఆయన మంత్రిగా పనిచేశారు.
‘హాతా’ వర్సెస్ ‘శక్తి సదన్’.. పాత రాజకీయ వైరం
గోరఖ్పూర్లోని తివారీ హాతా కేవలం ఒక నివాసం మాత్రమే కాదు. అది ఒక రాజకీయ శక్తి కేంద్రంగా ఎదిగింది. తూర్పు ఉత్తరప్రదేశ్లో హరిశంకర్ తివారీ కుటుంబానికి ఉన్న ప్రాబల్యానికి ఇది ప్రతీకగా నిలిచింది.
ఇదే సమయంలో మరో ప్రభావశీల నేత వీరేంద్ర ప్రతాప్ షాహీతో తివారీ కుటుంబానికి దీర్ఘకాలిక వైరం ఉండేది. షాహీ నివాసాన్ని ‘శక్తి సదన్’ అని పిలిచేవారు.
దీంతో ‘హాతా వర్సెస్ శక్తి సదన్’ పోరు పూర్వాంచల్ రాజకీయాల్లో ప్రత్యేక చర్చగా మారింది.
ఈ ఆధిపత్య పోరును బ్రాహ్మణ, ఠాకూర్ సామాజిక వర్గాల మధ్య ఉన్న రాజకీయ విభేదాలకు ప్రతీకగా చూసేవారు.
1990వ దశకం చివరలో వీరేంద్ర ప్రతాప్ షాహీ హత్య తర్వాత ఈ ప్రాంత రాజకీయ సమీకరణాలు మారిపోయాయి. హరిశంకర్ తివారీ కుటుంబానికి మరింత రాజకీయ ప్రాధాన్యం లభించింది.
తర్వాత ఈ పోరు మరో రూపం తీసుకుంది. ‘శక్తి సదన్ వర్సెస్ హాతా’ స్థానంలో ‘గోరఖ్నాథ్ మఠం వర్సెస్ హాతా’ అనే రాజకీయ చర్చ మొదలైంది.
యోగి ఆదిత్యనాథ్తో సంబంధం ఉన్న గోరఖ్నాథ్ మఠం ఈ ప్రాంతంలో ఠాకూర్ సామాజిక వర్గ రాజకీయ ప్రాబల్యానికి ప్రతీకగా నిలిచింది.
హరిశంకర్ తివారీపై క్రిమినల్ కేసులు
హరిశంకర్ తివారీ రాజకీయ జీవితంతో పాటు ఆయనపై నమోదైన క్రిమినల్ కేసులు కూడా అప్పట్లో చర్చనీయాంశంగా ఉండేవి.
దోపిడీ, హత్య, కిడ్నాప్, ప్రభుత్వ విధులకు ఆటంకం కలిగించడం వంటి ఆరోపణలతో ఆయనపై రెండు డజన్లకు పైగా కేసులు నమోదయ్యాయి.
అయితే, ఈ కేసుల్లో ఏ ఒక్కదానిలోనూ ఆయనకు శిక్ష పడలేదు. రాజకీయ పలుకుబడి, ప్రజల్లో ఉన్న గుర్తింపు ఆయన ప్రస్థానంలో కీలకంగా నిలిచాయి.
2023లో హరిశంకర్ తివారీ మరణించారు. ఆ తర్వాత ఆయన రాజకీయ వారసత్వాన్ని కుమారులు వినయ్ శంకర్ తివారీ, మాజీ ఎంపీ భీష్మ శంకర్ తివారీ ముందుకు తీసుకెళ్లేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నారు.
అయితే, గతంలో ఉన్నంత రాజకీయ ప్రభావం ఇప్పుడు కుటుంబానికి లేదనే అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి.
ఎన్నికల్లో తివారీ కుటుంబానికి ఎదురుదెబ్బలు
హరిశంకర్ తివారీ తర్వాత ఆయన కుమారుడు వినయ్ శంకర్ తివారీ రాజకీయాల్లో చురుగ్గా వ్యవహరించారు. 2017 అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో చిల్లుపార్ నుంచి పోటీ చేసి విజయం సాధించారు.
కానీ, 2022 ఎన్నికల్లో ఆయనకు ఎదురుదెబ్బ తగిలింది. బీజేపీ అభ్యర్థి రాజేష్ త్రిపాఠి చేతిలో ఓటమి పాలయ్యారు.
మరోవైపు, తివారీ కుటుంబం కొంతకాలం మాయావతి నాయకత్వంలోని బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ (BSP)తో కలిసి పనిచేసింది. అనంతరం 2021లో అసెంబ్లీ ఎన్నికలకు ముందు సమాజ్వాదీ పార్టీలో చేరింది.
దీంతో తివారీ కుటుంబం రాజకీయంగా ఎస్పీకి దగ్గరైంది. ఇప్పుడు అఖిలేష్ యాదవ్ స్వయంగా తివారీ హాతాకు వెళ్లడం మరింత ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది.
యోగి ఆదిత్యనాథ్తో తివారీ కుటుంబానికి విభేదాలు
గోరఖ్నాథ్ మఠం, తివారీ కుటుంబం మధ్య రాజకీయ విభేదాలు చాలా కాలంగా కొనసాగుతున్నాయి. యోగి ఆదిత్యనాథ్ ముఖ్యమంత్రి అయిన తర్వాత ఈ విభేదాలు మరింత చర్చకు వచ్చాయి.
యోగి ప్రభుత్వం బ్రాహ్మణుల కంటే ఠాకూర్ సామాజిక వర్గానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇస్తోందనే ఆరోపణలు తరచూ వినిపిస్తున్నాయి.
యోగి ముఖ్యమంత్రి అయిన కొద్ది కాలానికే పోలీసులు తివారీ హాతాపై దాడి చేయడం అప్పట్లో సంచలనంగా మారింది. ఒక నేరస్థుడు అక్కడ దాక్కున్నాడనే సమాచారంతో పోలీసులు ఈ చర్య తీసుకున్నారు.
అయితే, పోలీసులు వెతుకుతున్న వ్యక్తి అప్పటికే మూడు నెలలుగా బల్లియా జైలులో ఉన్నట్లు తర్వాత తెలిసింది.
దశాబ్దాల పాటు పోలీసుల ప్రవేశానికి కూడా ప్రత్యేకంగా చర్చనీయాంశమైన హాతాపై దాడి జరగడం రాజకీయంగా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది.
ఇటీవల హరిశంకర్ తివారీ స్వగ్రామంలో ఆయన విగ్రహం ఏర్పాటు కోసం నిర్మించిన వేదికను కూల్చివేయడం మరోసారి వివాదానికి దారితీసింది. ఈ ఘటనతో పాత రాజకీయ విభేదాలు మళ్లీ తెరపైకి వచ్చాయి.
ఈ పరిణామాలను సమాజ్వాదీ పార్టీ తనకు అనుకూలంగా మలుచుకునే ప్రయత్నం చేస్తోంది.
బ్రాహ్మణ ఓట్లపై అఖిలేష్ యాదవ్ గురి
ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో బ్రాహ్మణ ఓటర్లు కీలక పాత్ర పోషిస్తారు. రాష్ట్ర ఓటర్లలో వీరి వాటా సుమారు 10 నుంచి 12 శాతం వరకు ఉంటుందని అంచనా.
మొత్తం 403 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాల్లో 100కు పైగా స్థానాల్లో వీరు గెలుపోటములను ప్రభావితం చేయగలరని రాజకీయ వర్గాలు భావిస్తాయి.
ప్రస్తుతం యోగి ఆదిత్యనాథ్ ప్రభుత్వంపై బ్రాహ్మణ వర్గంలో కొంత అసంతృప్తి ఉందనే చర్చ జరుగుతోంది.
పరిపాలనలో ఠాకూర్ సామాజిక వర్గానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యం లభిస్తోందనే ఆరోపణలు దీనికి ప్రధాన కారణంగా వినిపిస్తున్నాయి.
ఇదే సమయంలో యూజీసీ (UGC) ప్రతిపాదిత నిబంధనల వంటి అంశాలు కూడా అగ్రవర్ణాల రాజకీయ చర్చల్లో ప్రాధాన్యం పొందాయి.
ఈ పరిస్థితులను సమాజ్వాదీ పార్టీ తనకు అనుకూలంగా మార్చుకోవాలని భావిస్తోంది. ఇప్పటివరకు PDA కూటమి ద్వారా వెనుకబడిన తరగతులు, దళితులు, మైనారిటీలను ఏకం చేయడానికి అఖిలేష్ యాదవ్ ప్రయత్నిస్తున్నారు.
ఇప్పుడు ఈ కూటమిలో బ్రాహ్మణులకు కూడా స్థానం ఉంటుందని సంకేతాలు ఇస్తున్నారు.
PDAలో ‘పండిట్’లకు కూడా స్థానం
ఆగస్టు 5, 2026న లక్నోలో సోషలిస్ట్ నేత జనేశ్వర్ మిశ్రా జయంతి సందర్భంగా జరిగిన కార్యక్రమంలో అఖిలేష్ యాదవ్ కీలక వ్యాఖ్యలు చేశారు.
PDAలోని ‘P’ అంటే కేవలం పిచ్డా (వెనుకబడిన వర్గాలు) మాత్రమే కాదని చెప్పారు. ఇందులో ‘పండిట్’ (బ్రాహ్మణులు) కూడా ఉన్నారని స్పష్టం చేశారు.
ఈ వ్యాఖ్యలు ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో చర్చకు దారితీశాయి. సంప్రదాయ ఓటు బ్యాంకుతో పాటు బ్రాహ్మణ ఓటర్ల మద్దతు కూడా పొందాలని ఎస్పీ ప్రయత్నిస్తోందనే సంకేతాలు వెలువడ్డాయి.
ఈ నేపథ్యంలోనే అఖిలేష్ యాదవ్ తివారీ హాతాను సందర్శించడం ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది.
పూర్వాంచల్లో గుర్తింపు పొందిన బ్రాహ్మణ నేత కుటుంబానికి దగ్గరవడం ద్వారా ఆ సామాజిక వర్గంలో తమకు మద్దతు పెంచుకోవాలని ఎస్పీ భావిస్తోంది.
తివారీ హాతా పర్యటన వెనుక అసలు రాజకీయ వ్యూహం ఏమిటి?
అఖిలేష్ యాదవ్ తివారీ హాతాకు వెళ్లడం కేవలం ఒక రాజకీయ కుటుంబాన్ని కలవడానికే పరిమితం కాలేదు. దీని వెనుక పెద్ద రాజకీయ వ్యూహం ఉందనే అభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.
పూర్వాంచల్లో హరిశంకర్ తివారీ కుటుంబానికి ఉన్న పాత గుర్తింపును ఉపయోగించుకోవడం ద్వారా బ్రాహ్మణ ఓటర్లను ఆకర్షించాలని ఎస్పీ ప్రయత్నిస్తోంది.
మరోవైపు, గోరఖ్నాథ్ మఠం, తివారీ కుటుంబం మధ్య ఉన్న పాత విభేదాలు కూడా రాజకీయంగా ప్రాధాన్యం పొందుతున్నాయి.
ఈ అంశాలను ప్రస్తావించడం ద్వారా యోగి ప్రభుత్వంపై బ్రాహ్మణ వర్గంలో ఉన్న అసంతృప్తిని తమకు అనుకూలంగా మార్చుకోవాలని సమాజ్వాదీ పార్టీ చూస్తోంది.
అయితే, ఈ వ్యూహం ఎన్నికల్లో ఎంతవరకు ఫలిస్తుందనేది చూడాలి. తివారీ కుటుంబానికి గతంలో ఉన్న రాజకీయ బలం ప్రస్తుతం ఉందా?
బ్రాహ్మణ ఓటర్లు సమాజ్వాదీ పార్టీ వైపు ఎంతవరకు మొగ్గు చూపుతారు? అనేవి కీలక ప్రశ్నలుగా మారాయి.
మొత్తంగా చూస్తే, అఖిలేష్ యాదవ్ తివారీ హాతా పర్యటన పూర్వాంచల్ రాజకీయాల్లో కొత్త చర్చకు తెరతీసింది.
రాబోయే అసెంబ్లీ ఎన్నికలకు ముందు బ్రాహ్మణ ఓటర్లను ఆకర్షించేందుకు సమాజ్వాదీ పార్టీ వేస్తున్న వ్యూహాత్మక అడుగుగా ఈ పర్యటనను చూడవచ్చు.



