ఎన్నికల కమిషన్‌లో అంతర్గత వివాదం.. రాజ్యాంగ సంస్థ స్వతంత్రతపై ప్రశ్నలు
భారత ఎన్నికల కమిషన్ (ECI)లో జరిగిన అంతర్గత వివాదం ఇప్పుడు చర్చనీయాంశంగా మారింది. ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు (ఈసీలు) ఓ సీనియర్ అధికారిపై ఫిర్యాదు చేశారు. ఈ వ్యవహారంలో కేంద్రం తీసుకున్న నిర్ణయం కూడా ఇప్పుడు ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతోంది. ఫిర్యాదుపై నేరుగా చర్యలు తీసుకోకుండా, ఆ ఫిర్యాదు ప్రతిని తిరిగి ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ (సీఈసీ)కి పంపినట్లు ఆర్టీఐ ద్వారా వెల్లడైంది.
ఈ పరిణామం రాజ్యాంగ సంస్థల స్వతంత్రత, ఎన్నికల కమిషన్‌లో నిర్ణయాలు తీసుకునే విధానం, కమిషనర్ల మధ్య సమన్వయంపై చర్చకు దారితీసింది.
అసలు వివాదం ఎలా మొదలైంది?
ఎన్నికల కమిషన్‌లో పరిపాలనా వ్యవహారాలను చూసే డిప్యూటీ ఎలక్షన్ కమిషనర్ యేటూరు భాను ప్రకాష్ జులై 27 నుంచి ఆగస్టు 9 వరకు సెలవులో వెళ్లారు. ఆయన స్థానంలో మరో డిప్యూటీ ఎలక్షన్ కమిషనర్ మనీష్ గార్గ్‌కు అదనపు బాధ్యతలు అప్పగించారు.
అదనపు బాధ్యతలు చేపట్టిన కొన్ని గంటల్లోనే గార్గ్ కొత్త వర్క్ అలొకేషన్ ఆర్డర్ జారీ చేశారు. అంటే, ఎన్నికల కమిషన్‌లో ఎవరు ఏ బాధ్యతలు నిర్వహించాలనే విషయాన్ని నిర్ణయించే ఉత్తర్వులు ఇచ్చారు.
అయితే, ఈ ఉత్తర్వులు జారీ చేసే ముందు ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లతో చర్చించలేదని ఆరోపణలు వచ్చాయి. కనీసం వారికి సమాచారం కూడా ఇవ్వలేదని ఫిర్యాదులో పేర్కొన్నారు.
దీంతో ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి రంగంలోకి దిగారు. జులై 29న వీరిద్దరూ వేర్వేరుగా అప్పటి కేబినెట్ సెక్రటరీ టి.వి. సోమనాథన్‌కు లేఖలు రాశారు.
వివేక్ జోషి మరో అంశాన్ని కూడా తన ఫిర్యాదులో ప్రస్తావించారు. సంబంధిత ఫైల్‌ను తాను అడిగినా, అడ్మినిస్ట్రేషన్ డివిజన్ ఇవ్వడానికి నిరాకరించిందని ఆరోపించారు. ఈ వివాదాన్ని ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ సెప్టెంబర్ 23న వెలుగులోకి తెచ్చింది.
ఆర్టీఐతో బయటపడిన కీలక విషయాలు
ఈ వ్యవహారానికి సంబంధించిన వివరాలు తెలుసుకునేందుకు పారదర్శకత ఉద్యమ కార్యకర్త, రిటైర్డ్ అధికారి లోకేష్ కె. బాత్రా సమాచార హక్కు చట్టం (ఆర్టీఐ) కింద దరఖాస్తు చేశారు.
దీనికి కేబినెట్ సెక్రటేరియట్ ఇచ్చిన సమాధానంలో ఫైల్ నోటింగ్స్ కీలక విషయాలను వెల్లడించాయి.
ఆగస్టు 3, 4 తేదీల్లో కేబినెట్ సెక్రటేరియట్‌లో ఈ ఫిర్యాదులపై అంతర్గత చర్చ జరిగినట్లు ఆ నోటింగ్స్ ద్వారా తెలిసింది. ఆగస్టు 5న ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లకు వారి ఫిర్యాదులు అందినట్లు ధ్రువీకరణ పంపించారు.
అదే సమయంలో ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేష్ కుమార్‌కు, సిబ్బంది, శిక్షణ విభాగం (DoPT)కు ఫిర్యాదుల ప్రతులను పంపించారు.
కమిషన్ ఆమోదం లేకుండా ఇలాంటి చర్యలు తీసుకోవద్దని గతంలో పలుమార్లు చెప్పినా, అదే పరిస్థితి కొనసాగుతోందని ఇద్దరు కమిషనర్లు తమ ఫిర్యాదుల్లో పేర్కొన్నట్లు ఫైల్ నోటింగ్స్‌లో నమోదైంది.
కేబినెట్ సెక్రటేరియట్ వాదన ఏమిటి?
మనీష్ గార్గ్ హిమాచల్ ప్రదేశ్ ఐఏఎస్ కేడర్‌కు చెందిన అధికారి. ఆయనను కేబినెట్ అపాయింట్‌మెంట్స్ కమిటీ నియమించినప్పటికీ, ప్రస్తుతం ఎన్నికల కమిషన్‌లో పనిచేస్తున్నారు.
ఈ నేపథ్యంలో ఆయన వ్యవహారాలు ఎన్నికల కమిషన్‌లో అమలయ్యే నిబంధనల పరిధిలోకి వస్తాయనే అంశం చర్చకు వచ్చింది.
అయితే, కేబినెట్ సెక్రటేరియట్ ఫైల్ నోటింగ్స్‌లో మరో ముఖ్యమైన అంశాన్ని ప్రస్తావించింది.
ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు వ్యక్తిగత హోదాలో ఫిర్యాదులు చేశారని, ఎన్నికల కమిషన్ మొత్తం తరఫున అధికారికంగా ఫిర్యాదు చేయలేదని పేర్కొంది.
అందువల్ల ఈ దశలో నేరుగా చర్యలు తీసుకోవడం సముచితం కాదనే అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేసింది.
రాజ్యాంగ సంస్థ అంతర్గత వ్యవహారాల్లో కేంద్రం జోక్యం చేసుకున్నట్లు కనిపించే అవకాశం కూడా ఉందని నోట్ చేసినట్లు సమాచారం.
చివరికి ఇద్దరు కమిషనర్లకు ఫిర్యాదులు అందినట్లు ధ్రువీకరణ పంపి, వాటి ప్రతులను సీఈసీకి పంపించారు.
ఇక్కడే అసలు ప్రశ్న మొదలైంది. ఇద్దరు కమిషనర్లు ఫిర్యాదు చేసిన వ్యవహారంలో సీఈసీ పాత్రపై కూడా ప్రశ్నలు వినిపిస్తున్న నేపథ్యంలో,
అదే సీఈసీకి ఫిర్యాదుల ప్రతులను పంపడం వల్ల సమస్య పరిష్కారమైందా? అనే సందేహాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.
ఎన్నికల కమిషన్ చట్టం ఏం చెబుతోంది?
2023లో కేంద్ర ప్రభుత్వం తీసుకొచ్చిన ఎన్నికల కమిషన్ చట్టం ప్రకారం, ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్, ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్లు కలిసి పనిచేసే వ్యవస్థలో నిర్ణయాలు తీసుకుంటారు.
నిర్ణయాలను సాధ్యమైనంత వరకు ఏకాభిప్రాయంతో తీసుకోవాలి. విభేదాలు వస్తే మెజారిటీ నిర్ణయం అమలవుతుంది.
ఈ నేపథ్యంలో ఇద్దరు కమిషనర్లకు సమాచారం ఇవ్వకుండా వర్క్ అలొకేషన్ ఆర్డర్ ఎలా జారీ చేశారనే ప్రశ్న తలెత్తుతోంది.
ఒక సీనియర్ అధికారి ఇలాంటి నిర్ణయం తీసుకునే ముందు సంబంధిత కమిషనర్లతో చర్చించాల్సిన అవసరం లేదా? పరిపాలనా నిర్ణయాల్లో పారదర్శకత ఎంతవరకు పాటించారు? అనే అంశాలు ఇప్పుడు చర్చకు వస్తున్నాయి.
అయితే, గార్గ్ ఈ ఉత్తర్వులు జారీ చేయడం వెనుక సీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్ ఆదేశాలు ఉన్నాయనే ఆరోపణలు కూడా వినిపిస్తున్నాయి. ఈ ఆరోపణలు నిర్ధారణ అయిన వాస్తవాలు కావు.
అందుబాటులో ఉన్న సమాచారం ఆధారంగా వాటిని ఆరోపణలుగానే చూడాలి.
ఎస్ఐఆర్ అంశంతో ఈ వివాదానికి సంబంధం ఉందా?
ఇప్పటికే ఎస్ఐఆర్ (ప్రత్యేక సమగ్ర ఓటర్ల జాబితా సవరణ) నిర్ణయాల విషయంలో ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు పలుమార్లు అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేశారనే అంశం కూడా ఈ వివాదంలో ప్రస్తావనకు వస్తోంది.
ఆ నేపథ్యంలో వర్క్ అలొకేషన్ మార్పుల గురించి ముందుగా సమాచారం ఇవ్వకపోవడం వెనుక ఉద్దేశం ఏమిటనే ప్రశ్నలు వినిపిస్తున్నాయి.
అయితే, ఎస్ఐఆర్‌పై గతంలో వచ్చిన విభేదాలే తాజా ఉత్తర్వులకు కారణమని నిర్ధారించే ఆధారాలు ఈ సమాచారంలో లేవు.
ఈ పరిణామాలన్నీ ఎన్నికల కమిషన్‌లో అంతర్గత సమన్వయం ఎలా ఉంది? ముఖ్యమైన పరిపాలనా నిర్ణయాలు తీసుకునే సమయంలో కమిషనర్లందరికీ తగిన సమాచారం అందుతోందా? అనే ప్రశ్నలను ముందుకు తెస్తున్నాయి.
ఫిర్యాదు చేసినా ఫలితం దక్కలేదా?
ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు నేరుగా కేంద్ర కేబినెట్ సెక్రటరీకి లేఖలు రాశారు. తమ అభ్యంతరాలను అధికారికంగా నమోదు చేశారు. ఆర్టీఐ ద్వారా ఈ వ్యవహారానికి సంబంధించిన ఫైల్ నోటింగ్స్ కూడా బయటకు వచ్చాయి.
అయితే, ఫిర్యాదులపై ఎలాంటి తుది చర్య తీసుకున్నారనే విషయం మాత్రం స్పష్టంగా కనిపించడం లేదు. ఫిర్యాదుల ప్రతులను సీఈసీకి పంపడంతోనే ఈ ప్రక్రియ ముగిసింది.
ఇదే ఇప్పుడు ప్రధాన చర్చగా మారింది. ఎన్నికల కమిషన్‌లోని ఇద్దరు సభ్యులు లేవనెత్తిన అభ్యంతరాలపై స్వతంత్రంగా పరిశీలన జరిగిందా?
వారి ఫిర్యాదులకు పరిష్కారం లభించిందా? అనే ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రావాల్సి ఉంది.
మొత్తంగా చూస్తే, ఈ వ్యవహారం ఒక వర్క్ అలొకేషన్ ఆర్డర్ వివాదానికే పరిమితం కావడం లేదు. ఎన్నికల కమిషన్‌లో అధికారాల వినియోగం, పరిపాలనా పారదర్శకత, రాజ్యాంగ సంస్థల స్వతంత్రత వంటి కీలక అంశాలను తెరపైకి తెచ్చింది.
ఫిర్యాదు కేంద్రానికి వెళ్లినా, చివరికి తిరిగి సీఈసీ దగ్గరికే చేరడంతో వివాదం పరిష్కారానికి బదులు మరిన్ని ప్రశ్నలు మిగిలాయి.