కిడ్నీలు పాడయ్యే ముందు కనిపించే లక్షణాలివే.. డయాలసిస్ ఎప్పుడు అవసరమంటే?

కిడ్నీ వ్యాధిని ముందే గుర్తించడం ఎందుకు ముఖ్యం?

కిడ్నీలు మన శరీరంలో చాలా ముఖ్యమైన అవయవాలు. ఇవి సహజమైన ఫిల్టర్లుగా పనిచేస్తాయి. రక్తంలోని వ్యర్థాలు, టాక్సిన్లను ఫిల్టర్ చేస్తాయి. వాటిని యూరిన్ ద్వారా బయటకు పంపిస్తాయి.

కిడ్నీ వ్యాధిని వైద్యులు తరచుగా ‘సైలెంట్ కిల్లర్’గా చెబుతారు. దీనికి ప్రధాన కారణం ప్రారంభ దశలో లక్షణాలు చాలా స్వల్పంగా ఉండటమే. సాధారణ అలసటగా కనిపించే లక్షణాలను చాలామంది పట్టించుకోరు.

వ్యాధి ముదిరిన తర్వాతే అసలు సమస్య బయటపడుతుంది. అందుకే ప్రారంభ సంకేతాలను గమనించడం చాలా ముఖ్యం.

ఈ కథనంలోని 3 ముఖ్యమైన విషయాలు:

• కిడ్నీ వ్యాధి ప్రారంభ దశల్లో పెద్దగా లక్షణాలు కనిపించకపోవచ్చు.
• మూత్రంలో మార్పులు, వాపు, నీరసం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తే పరీక్షలు చేయించుకోవాలి.
• eGFR తగ్గడం, తీవ్రమైన వాపు, పొటాషియం పెరగడం, శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది వంటి పరిస్థితుల్లో డయాలసిస్ అవసరం కావచ్చు.

కిడ్నీ వ్యాధి దశలు ఎన్ని?

దీర్ఘకాలిక మూత్రపిండ వ్యాధిని (CKD – Chronic Kidney Disease) సాధారణంగా 5 దశలుగా విభజిస్తారు.

స్టేజ్ 1, 2

ఈ దశల్లో సాధారణంగా స్పష్టమైన లక్షణాలు ఉండవు. కిడ్నీ పనితీరులో స్వల్ప మార్పులు ఉంటాయి. ఇవి ఎక్కువగా పరీక్షల్లోనే బయటపడతాయి.

స్టేజ్ 3

స్టేజ్ 3ను 3a, 3bగా విభజిస్తారు. ముఖ్యంగా 3b నుంచి లక్షణాలు స్పష్టంగా కనిపించడం మొదలవుతుంది.

మూత్రంలో మార్పులు రావచ్చు. అలసట కూడా ఉండొచ్చు.

స్టేజ్ 4

ఈ దశలో కిడ్నీ పనితీరు మరింత తగ్గుతుంది. రక్తహీనత రావచ్చు. శరీరంలో నీరు చేరడం మొదలవుతుంది.

స్టేజ్ 5

ఇది ఎండ్-స్టేజ్ రీనల్ డిసీజ్. ఈ దశలో eGFR 15 కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. కిడ్నీ పనితీరు చాలా వరకు దెబ్బతింటుంది.

ప్రారంభంలో కనిపించే లక్షణాలు

కిడ్నీ సమస్య మొదటి దశల్లో కొన్ని చిన్న మార్పులు కనిపించవచ్చు.

రాత్రిపూట పదే పదే మూత్రానికి వెళ్లాల్సి రావడం ఒక సంకేతం కావచ్చు.

మూత్రం రంగు మారడం కూడా గమనించాలి. కొందరిలో మూత్రంలో నురుగు కనిపించవచ్చు.

నీరసం, అలసట ఉండొచ్చు. ఆకలి తగ్గవచ్చు.

ఈ లక్షణాలు ఇతర ఆరోగ్య సమస్యల వల్ల కూడా రావచ్చు. కాబట్టి లక్షణాలు కనిపించాయని మాత్రమే కిడ్నీ వ్యాధి ఉందని నిర్ణయించుకోకూడదు.

వ్యాధి ముదిరితే ఏ లక్షణాలు వస్తాయి?

కిడ్నీ పనితీరు మరింత తగ్గినప్పుడు కాళ్లలో వాపు రావచ్చు. మూత్రం పరిమాణం బాగా తగ్గవచ్చు.

నిరంతరం వికారం లేదా వాంతులు ఉండొచ్చు. బరువు తగ్గడం కూడా కనిపించవచ్చు.

తీవ్రమైన దశలో స్పృహ తప్పడం, కోమా లేదా ఫిట్స్ (మూర్ఛ) వంటి పరిస్థితులు కూడా రావచ్చు.

శరీరంలో వాపు ఎందుకు వస్తుంది?

కిడ్నీలు శరీరంలోని అదనపు ద్రవాన్ని సరిగ్గా బయటకు పంపలేనప్పుడు నీరు శరీరంలో పేరుకుపోతుంది.

రోజంతా నిలబడటం లేదా నడవడం వల్ల పాదాలు, చీలమండల వద్ద వాపు ఎక్కువగా కనిపించవచ్చు.

పడుకున్నప్పుడు లేదా విశ్రాంతి తీసుకునే సమయంలో ముఖం, ముఖ్యంగా కళ్ల చుట్టూ వాపు స్పష్టంగా కనిపించవచ్చు.

సమస్య మరింత తీవ్రమైతే పొట్టలో కూడా నీరు చేరవచ్చు.

కిడ్నీ పనితీరును తెలుసుకునే పరీక్షలు

కిడ్నీ ఆరోగ్యాన్ని అంచనా వేయడానికి కొన్ని ముఖ్యమైన పరీక్షలు ఉన్నాయి.

సీరం క్రియాటినిన్, eGFR

రక్తంలోని క్రియాటినిన్ స్థాయి ఆధారంగా eGFRను లెక్కిస్తారు. ఇది కిడ్నీల ఫిల్టర్ సామర్థ్యాన్ని అంచనా వేయడంలో సహాయపడుతుంది.

యూరిన్ UACR

మూత్రంలో ఆల్బుమిన్ లేదా ప్రోటీన్ లీకేజీ ఉందా అనేది UACR పరీక్ష ద్వారా తెలుసుకోవచ్చు.

eGFR సాధారణంగా ఉన్నప్పటికీ UACR పెరిగి ఉంటే కిడ్నీలకు నష్టం జరుగుతోందని సూచించవచ్చు.

అల్ట్రాసౌండ్ స్కానింగ్

కిడ్నీల పరిమాణం, నిర్మాణంలో మార్పులు, కిడ్నీ స్టోన్స్ లేదా మూత్రనాళాల్లో అడ్డంకులు ఉన్నాయా అనేది తెలుసుకోవడానికి అల్ట్రాసౌండ్ ఉపయోగపడుతుంది.

బీపీ, షుగర్‌ను నియంత్రించాలి

డయాబెటిస్, హైపర్ టెన్షన్ కిడ్నీలపై ప్రభావం చూపించే ప్రధాన కారణాల్లో ఉన్నాయి.

అధిక రక్తపోటు కిడ్నీల రక్తనాళాలను దెబ్బతీస్తుంది. షుగర్ కూడా కిడ్నీ పనితీరును ప్రభావితం చేయవచ్చు.

అందుకే బీపీ, షుగర్‌ను నియంత్రణలో ఉంచడం చాలా ముఖ్యం.

వైద్యులు సూచించిన బీపీ మందులు కిడ్నీలను రక్షించడంలో సహాయపడతాయి. ప్రోటీన్ లీకేజీని కూడా తగ్గించవచ్చు.

అయితే మందులను సొంత నిర్ణయంతో ఆపకూడదు.

ఉప్పు విషయంలో జాగ్రత్త

కిడ్నీ సమస్యలు లేదా బీపీ ఉన్నవారు ఉప్పు వినియోగాన్ని తగ్గించాలి.

రోజుకు 4 గ్రాముల కంటే తక్కువ ఉప్పు తీసుకోవాలని సూచించారు. ఇది సుమారు ఒక టీస్పూన్ కంటే తక్కువ.

అదనపు ఉప్పుతో పాటు అప్పడాలు, పచ్చళ్లు, నిల్వ ఉంచిన పదార్థాలను కూడా వీలైనంత వరకు నివారించాలి.

పాలు పూర్తిగా మానేయాలా?

కిడ్నీ సమస్య ఉందని పాలు పూర్తిగా మానేయాల్సిన అవసరం లేదని వైద్యులు చెబుతున్నారు.

పాలలో కాల్షియం, విటమిన్-డి ఉంటాయి. అయితే ప్రోటీన్, ఫాస్పరస్ పరిమితులను దృష్టిలో పెట్టుకుని పాల పరిమాణాన్ని నిర్ణయించాలి.

వ్యాధి తీవ్రతను బట్టి వైద్యుల సలహా తీసుకోవడం మంచిది.

డయాలసిస్ ఎప్పుడు అవసరం?

సాధారణంగా eGFR 15 కంటే తగ్గినప్పుడు డయాలసిస్ కోసం ప్రణాళిక చేస్తారు.

అయితే eGFR సంఖ్య ఒక్కటే నిర్ణయాత్మకం కాదు. రోగి పరిస్థితిని కూడా వైద్యులు పరిగణనలోకి తీసుకుంటారు.

విపరీతమైన వాపు రావడం, రక్తంలో పొటాషియం పెరగడం, ఊపిరితిత్తుల్లో నీరు చేరడం వంటి సమస్యలు వస్తే తక్షణమే డయాలసిస్ అవసరం కావచ్చు.

ఊపిరి తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది కూడా తీవ్రమైన పరిస్థితికి సంకేతంగా ఉండొచ్చు.

కిడ్నీ మార్పిడి ఎప్పుడు చేస్తారు?

కిడ్నీ పూర్తిగా విఫలమైన రోగులను Stage 5లో పరిగణిస్తారు.

ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో డయాలసిస్ ఒక చికిత్సా మార్గం. కిడ్నీ మార్పిడి కూడా మరో ముఖ్యమైన చికిత్సా మార్గంగా ఉంటుంది.

కిడ్నీ మార్పిడి ద్వారా డయాలసిస్‌తో పోలిస్తే దీర్ఘకాలికంగా మెరుగైన జీవన నాణ్యతను అందించే అవకాశం ఉంటుందని వైద్యులు వివరిస్తున్నారు.

కిడ్నీ వ్యాధి దశ, ఇతర ఆరోగ్య సమస్యలు, రోగి పరిస్థితి ఆధారంగా చికిత్సను వైద్యులు నిర్ణయిస్తారు.

నిపుణుల సూచన

కిడ్నీ వ్యాధికి సంబంధించిన ఈ వివరాలను డాక్టర్ దిలీప్ ఎం. బాబు, సీనియర్ కన్సల్టెంట్ నెఫ్రాలజిస్ట్ అండ్ ట్రాన్స్‌ప్లాంట్ ఫిజీషియన్, యశోద హాస్పిటల్స్, హైదరాబాద్ అందించారు.

కిడ్నీ సమస్యను ముందుగానే గుర్తిస్తే తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకునే అవకాశం ఉంటుంది. మూత్రంలో మార్పులు, అసాధారణ వాపు, నిరంతర అలసట వంటి లక్షణాలు ఉంటే వైద్యులను సంప్రదించడం మంచిది.