లడఖ్ ప్రజల డిమాండ్‌కు పరిష్కారం?
గత నాలుగేళ్లుగా లడఖ్ ప్రజలు ప్రత్యేక రాజ్యాంగ పరిరక్షణల కోసం డిమాండ్ చేస్తున్నారు. ఇప్పుడు వారి డిమాండ్ నెరవేరే అవకాశాలు కనిపిస్తున్నాయి. లడఖ్‌కు ఆర్టికల్ 371 కింద ప్రత్యేక రాజ్యాంగ పరిరక్షణలు కల్పించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం అంగీకరించినట్లు సమాచారం.
లడఖ్ చీఫ్ సెక్రటరీ ఆశిష్ కుంద్రా ఈ విషయాన్ని వెల్లడించారు. ఎన్డీటీవీకి ఇచ్చిన ప్రత్యేక ఇంటర్వ్యూలో ఆయన మాట్లాడారు. లడఖ్‌కు తగిన రాజ్యాంగ పరిరక్షణలు కల్పించేందుకు పార్లమెంట్ ఆర్టికల్ 371ని సవరించనుందని చెప్పారు.
ప్రత్యేక పాలనా విధానం
లడఖ్ కోసం ప్రత్యేకమైన పాలనా విధానాన్ని రూపొందిస్తున్నట్లు ఆశిష్ కుంద్రా తెలిపారు. దీనిని ‘సూయీ జెనెరిస్’ (Sui-generis) మోడల్‌గా పేర్కొన్నారు.
ఈ విధానంలో లడఖ్‌లో ఎన్నికైన పాలక మండలి ఉంటుంది. అయితే ఇది సాధారణ రాష్ట్రం తరహాలో ఉండదు. శాసనసభ ఉన్న కేంద్రపాలిత ప్రాంతం తరహాలోనూ ఉండదు.
లడఖ్ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా ఈ పాలనా విధానాన్ని రూపొందించనున్నారు. భారతదేశంలో ఇలాంటి మోడల్‌ను తొలిసారిగా లడఖ్‌లో ఏర్పాటు చేయనున్నట్లు కుంద్రా వివరించారు.
కేంద్రం-లడఖ్ నేతల మధ్య చర్చలు
లడఖ్‌కు రాజ్యాంగ పరిరక్షణలు కల్పించే ప్రక్రియను కేంద్ర హోం శాఖ ఇప్పటికే ప్రారంభించినట్లు కుంద్రా చెప్పారు. ఎన్నికైన పాలక మండలి ఏర్పాటుపైనా చర్చలు జరుగుతున్నాయి.
లడఖ్ నాయకులతో చర్చలు జరుపుతున్న కేంద్ర ప్రభుత్వ బృందంలో ఆశిష్ కుంద్రా కూడా ఉన్నారు. మంగళవారం ఢిల్లీలో కేంద్రం, లడఖ్ ప్రతినిధుల మధ్య చర్చలు జరిగాయి.
ఈ చర్చల్లో లడఖ్‌కు ఎలాంటి రాజ్యాంగ పరిరక్షణలు ఇవ్వాలి? ఎన్నికైన మండలి ఎలా పనిచేయాలి? అనే అంశాలపై చర్చ జరిగినట్లు తెలుస్తోంది.
2019లో కీలక మార్పులు
2019 ఆగస్టులో కేంద్ర ప్రభుత్వం జమ్మూ కశ్మీర్‌కు ప్రత్యేక హోదా కల్పించిన ఆర్టికల్ 370ని రద్దు చేసింది. అనంతరం జమ్మూ కశ్మీర్‌ను రెండు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలుగా విభజించింది.
జమ్మూ కశ్మీర్ ఒక కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా మారింది. లడఖ్ మరో కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా ఏర్పడింది.
ప్రారంభంలో లడఖ్‌లోని ఒక వర్గం కేంద్రం తీసుకున్న నిర్ణయాన్ని స్వాగతించింది. అయితే కొంతకాలం తర్వాత పరిస్థితులు మారాయి. అధికారుల పాలనపై ప్రజల్లో అసంతృప్తి పెరిగింది.
ప్రత్యేక హోదా కోసం ఉద్యమాలు
లడఖ్‌లోని సామాజిక ఉద్యమకారులు ప్రత్యేక హోదా కోసం ఉద్యమాలు చేపట్టారు. సోనమ్ వాంగ్‌చుక్ సహా పలువురు ఈ ఉద్యమాల్లో పాల్గొన్నారు.
లడఖ్‌కు రాష్ట్ర హోదా ఇవ్వాలని వారు డిమాండ్ చేశారు. రాజ్యాంగంలోని ఆరో షెడ్యూల్ కింద ప్రత్యేక పరిరక్షణలు కల్పించాలని కూడా కోరారు.
స్థానిక ప్రజల భూములు, సహజ వనరులు, సంస్కృతి, జీవన విధానానికి రక్షణ అవసరమని వారు చెబుతూ వచ్చారు.
ఆరో షెడ్యూల్‌లో ఏం ఉంటుంది?
రాజ్యాంగంలోని ఆరో షెడ్యూల్ ప్రకారం స్థానిక కౌన్సిళ్లకు కొన్ని ప్రత్యేక అధికారాలు ఉంటాయి. భూమి, అడవులు, నీరు, వ్యవసాయం వంటి అంశాల్లో చట్టాలు చేసే అవకాశం ఉంటుంది.
ప్రాంతీయ అభివృద్ధిలో స్థానిక సమాజాలకు ఎక్కువ భాగస్వామ్యం కల్పించడమే దీని ప్రధాన ఉద్దేశం.
లడఖ్ ప్రజలు కూడా ఇలాంటి రాజ్యాంగ పరిరక్షణల కోసం చాలాకాలంగా డిమాండ్ చేస్తున్నారు.
ఘర్షణల తర్వాత అరెస్టులు
గతేడాది లేహ్‌లో భద్రతా బలగాలు, పౌరుల మధ్య ఘర్షణలు జరిగాయి. ఈ ఘటనల్లో నలుగురు మరణించారు. పలువురు గాయపడ్డారు.
ఈ ఘటనల తర్వాత సోనమ్ వాంగ్‌చుక్ సహా పలువురు ప్రజలను పోలీసులు అరెస్టు చేశారు.
అయితే అరెస్టయిన వారిలో మెజారిటీ ప్రజలపై నమోదైన కేసులను ఇప్పటికే ఉపసంహరించుకున్నట్లు ప్రభుత్వం తెలిపింది.
చార్జ్‌షీట్ దాఖలైన కేసులపై లడఖ్ లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ త్వరలో నిర్ణయం తీసుకుంటారని ఆశిష్ కుంద్రా చెప్పారు.
‘సూయీ జెనెరిస్’ అంటే ఏమిటి?
‘సూయీ జెనెరిస్’ అనేది లాటిన్ పదం. దీని అర్థం ‘తనదైన శైలి’ లేదా ‘ప్రత్యేకమైనది’.
లడఖ్‌కు ప్రత్యేకమైన పరిస్థితులు ఉన్నాయి. భౌగోళికంగా ఇది హిమాలయ ప్రాంతం. స్థానిక ప్రజల ప్రత్యేక అవసరాలు కూడా ఉన్నాయి.
అందుకే సాధారణ రాష్ట్రం లేదా శాసనసభ ఉన్న కేంద్రపాలిత ప్రాంతం తరహాలో కాకుండా కొత్త విధానాన్ని తీసుకురావాలని కేంద్రం భావిస్తున్నట్లు కుంద్రా చెప్పారు.
లడఖ్‌లో కొత్త అధ్యాయం?
ఆర్టికల్ 371లో సవరణ జరిగితే లడఖ్‌కు ప్రత్యేక రాజ్యాంగ పరిరక్షణలు లభించే అవకాశం ఉంటుంది. ఎన్నికైన పాలక మండలి ఏర్పాటుతో స్థానిక ప్రజలకు పాలనలో మరింత భాగస్వామ్యం దక్కవచ్చు.
అయితే ఈ ప్రతిపాదనపై పూర్తి వివరాలు ఇంకా స్పష్టంగా తెలియాల్సి ఉంది. కేంద్రం తీసుకునే నిర్ణయం, పార్లమెంట్‌లో జరిగే ప్రక్రియ కీలకంగా మారనుంది.
లడఖ్ ప్రజల దీర్ఘకాల డిమాండ్లకు ఈ ప్రతిపాదన ఎంతవరకు పరిష్కారం చూపుతుందనేది ఇప్పుడు ఆసక్తికరంగా మారింది.