హోర్ముజ్ జలసంధి తెరవాలంటే కొత్త షరతులు పెట్టిన అమెరికా అధ్యక్షుడు
ఇరాన్ మాత్రం ఆంక్షలు ఎత్తివేయాలని, నష్టపరిహారం ఇవ్వాలని డిమాండ్
వాషింగ్టన్: ఇరాన్తో శాంతి ఒప్పందం కోసం ఆ దేశం పెట్టిన షరతులకు అమెరికా అధ్యక్షుడు Donald Trump సోమవారం కొత్త డిమాండ్లతో స్పందించారు. యుద్ధాలు, దాడులు, నిరసనల్లో మరణించిన వారికి పరిహారం చెల్లించాలని ఇరాన్ను కోరారు. ట్రంప్ కొత్తగా చేసిన ఈ డిమాండ్తో హోర్ముజ్ జలసంధిని తిరిగి తెరవడానికి జరుగుతున్న చర్చలు మరింత క్లిష్టంగా మారే అవకాశం కనిపిస్తోంది.
ఇరాన్ గతంలో అమెరికా ఆంక్షలు ఎత్తివేయాలని, యుద్ధంలో జరిగిన నష్టాలకు పరిహారం ఇవ్వాలని కోరింది. జూన్లో కుదిరిన ప్రాథమిక శాంతి ఒప్పందంలోని అంశాలకు ఈ డిమాండ్లు చాలా వరకు అనుగుణంగా ఉన్నాయి. అయితే ఆ ఒప్పందం తర్వాత విఫలమైంది.
50 ఏళ్ల నష్టాలకు పరిహారం ఇవ్వాలన్న ట్రంప్
వైట్ హౌస్లో ట్రంప్ మాట్లాడుతూ.. గత 50 ఏళ్లలో ఇరాన్ వల్ల జరిగిన నష్టాలకు పరిహారం కోరుతామని చెప్పారు. ఇందులో పౌర నిరసనకారులతో పాటు ఈ ప్రాంతంలో మరణించిన అమెరికా సైనికుల కుటుంబాలకు పరిహారం కూడా ఉండాలని అన్నారు.
ట్రంప్ తాజా వ్యాఖ్యల తర్వాత శాంతి ఒప్పందం కుదిరి హోర్ముజ్ జలసంధి తిరిగి తెరుచుకునే అవకాశాలపై అనుమానాలు పెరిగాయి. దీంతో సోమవారం చమురు ధరలు 5 శాతం పెరిగాయి.
ఇరాన్లో నిరసనలపై ట్రంప్ వ్యాఖ్యలు
2025 చివర్లో, 2026లో ఇరాన్లో జరిగిన నిరసనలపై ప్రభుత్వం తీసుకున్న చర్యలను ప్రస్తావించిన ట్రంప్.. ఆ దేశంలో సుమారు 52,000 మంది నిరసనకారులు మరణించారని ఆరు వారాల క్రితం చెప్పినట్లు తెలిపారు.
అయితే అమెరికాకు చెందిన Human Rights Activists News Agency (HRANA) ఫిబ్రవరిలో సుమారు 7,000 మంది మరణించినట్లు నివేదించింది. అందులో దాదాపు 6,500 మంది నిరసనకారులు ఉన్నారని పేర్కొంది.
యుద్ధం ప్రారంభమైన సమయంలో ట్రంప్ ఇరాన్ ప్రభుత్వాన్ని కూలదోయాలని నిరసనకారులను ప్రోత్సహించారు. అప్పటి నుంచి కూడా ఇరాన్ ప్రభుత్వం ప్రత్యర్థులపై అణచివేత కొనసాగిస్తోందని హక్కుల సంఘాలు ఆరోపిస్తున్నాయి.
USS Cole దాడి నష్టానికీ ఇరాన్ బాధ్యత వహించాలన్న ట్రంప్
2000 అక్టోబర్లో యెమెన్లో USS Cole నౌకపై జరిగిన దాడిలో 17 మంది అమెరికా నావికులు మరణించారు. ఈ దాడికి అల్ఖైదా కారణమని గతంలో తేలింది. అయినప్పటికీ ఆ మరణాలకు సంబంధించిన కుటుంబాలకు కూడా ఇరాన్ పరిహారం చెల్లించాలని ట్రంప్ అన్నారు.
లెబనాన్, సిరియా, యెమెన్, గాజాలో ప్రజలకు జరిగిన మరణాలు, నష్టాలకు కూడా ఇరాన్ బాధ్యత వహించాలని ట్రంప్ తన Truth Social పోస్ట్లో పేర్కొన్నారు.
హోర్ముజ్ జలసంధిపై ఇరాన్-అమెరికా విభేదాలు
యుద్ధానికి ముందు ప్రపంచ చమురు, ద్రవీకృత సహజ వాయువు రవాణాలో దాదాపు ఐదో వంతు హోర్ముజ్ జలసంధి మీదుగా సాగేది. యుద్ధం మొదలైనప్పటి నుంచి ఈ మార్గం దాదాపుగా మూసుకుపోవడంతో చమురు ధరలు, ద్రవ్యోల్బణం పెరిగాయి.
ఇరాన్, ఒమన్ మధ్య కొత్త నౌకా మార్గాలను ఏర్పాటు చేసే ఒప్పందం దాదాపు సిద్ధమైందని ఇరాన్ తెలిపింది.
అయితే హోర్ముజ్ జలసంధిని తెరవాలంటే అమెరికా ఆంక్షలు ఎత్తివేయడంతో పాటు పరిహారం, సైనిక బెదిరింపులు నిలిపివేయాలని ఇరాన్ కోరుతోంది.
ఇరాన్ విదేశాంగ శాఖ ప్రతినిధి ఎస్మాయిల్ బఘాయీ సోమవారం ఒమన్తో చర్చలు సజావుగా, నిర్మాణాత్మకంగా సాగుతున్నాయని చెప్పారు.
నౌకలు వెళ్లే మార్గానికి సంబంధించిన మ్యాప్పై ఒప్పందం కుదిరిందని, కొన్ని సాంకేతిక అంశాలు ఇంకా పరిష్కరించాల్సి ఉందని తెలిపారు.
సురక్షిత నావిగేషన్, పర్యావరణ పరిరక్షణ, సముద్ర సేవలు, నేరాల నియంత్రణ వంటి సేవలకు సంబంధించిన అంశాలపై కూడా చర్చలు జరిగాయని చెప్పారు.
అమెరికాపై దేశీయ ఒత్తిడి
హోర్ముజ్ జలసంధిపై ఒప్పందం కుదిరితే యుద్ధానికి ముందు కంటే ఇరాన్కు ఆ మార్గంపై మరింత ప్రభావం లభించే అవకాశం ఉందని విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు.
నవంబర్లో జరిగే మధ్యంతర ఎన్నికలకు ముందు యుద్ధాన్ని ముగించాలనే ఒత్తిడి ట్రంప్పై పెరుగుతోంది. అమెరికాలో యుద్ధంపై ప్రజల్లో అసంతృప్తి ఉంది.
ముఖ్యంగా గతంలో ట్రంప్కు మద్దతు ఇచ్చిన గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఇంధన ధరలు కీలక అంశంగా మారాయి.
అమెరికా ప్రతినిధి బిల్ కీటింగ్ మాట్లాడుతూ.. పరిస్థితులు వాస్తవికత వైపు మారుతున్నాయని CNNతో చెప్పారు.
అయితే హోర్ముజ్ జలసంధిపై ఇరాన్కు ఫీజులు వసూలు చేసే అవకాశం కల్పించే ఎలాంటి ఒప్పందానికీ అమెరికా అంగీకరించదని అమెరికా అధికారులు పదేపదే స్పష్టం చేశారు.
ట్రంప్ మాత్రం హోర్ముజ్ జలసంధి తెరిచి ఉందని, ప్రస్తుతం దానిపై అమెరికా నౌకాదళానికే నియంత్రణ ఉందని మరోసారి చెప్పారు.
అయితే ఇరాన్తో నెలలుగా కొనసాగుతున్న సైనిక చర్యలు, జులైలో జరిగిన రెండు వారాల దాడులు కూడా ఆ జలసంధిపై ఇరాన్ ప్రభావాన్ని పూర్తిగా తొలగించలేకపోయాయి.
మూడు కీలక అంశాలు
- యుద్ధాలు, దాడుల్లో జరిగిన నష్టాలకు ఇరాన్ పరిహారం చెల్లించాలని ట్రంప్ డిమాండ్ చేశారు.
- హోర్ముజ్ జలసంధి తెరవాలంటే ఆంక్షలు ఎత్తివేయాలని ఇరాన్ కోరుతోంది.
- పరిహారం, ఫీజులు, నౌకా మార్గాలపై అమెరికా-ఇరాన్ చర్చల్లో కీలక విభేదాలు కొనసాగుతున్నాయి.