జూలై 17న ప్రపంచ అంతర్జాతీయ న్యాయ దినోత్సవం ఎందుకు జరుపుకుంటారు?
ICCలో భారత్ ఎందుకు సభ్యదేశం కాలేదు?
జెనీవా: ప్రతి సంవత్సరం జూలై 17ను **ప్రపంచ అంతర్జాతీయ న్యాయ దినోత్సవం (World Day for International Justice)**గా జరుపుకుంటారు. 1998లో జరిగిన Rome Conferenceలో Rome Statute ఆమోదం పొందిన రోజును గుర్తు చేసుకుంటూ ఈ దినోత్సవాన్ని నిర్వహిస్తారు. ఇదే ఒప్పందం ఆధారంగా International Criminal Court (ICC) ఏర్పాటైంది.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా జరిగే మారణహోమాలు, యుద్ధ నేరాలు, మానవత్వానికి వ్యతిరేకంగా జరిగే ఘోర నేరాలకు బాధ్యులైన వ్యక్తులను చట్టపరంగా విచారించేందుకు ICC ఏర్పడింది.
ICC అంటే ఏమిటి?
International Criminal Court (ICC) అనేది అంతర్జాతీయ క్రిమినల్ న్యాయస్థానం. ఇది జాతి నిర్మూలన (Genocide), యుద్ధ నేరాలు (War Crimes), మానవత్వానికి వ్యతిరేక నేరాలు (Crimes Against Humanity), దురాక్రమణ (Crime of Aggression) వంటి అత్యంత తీవ్రమైన నేరాలకు పాల్పడిన వ్యక్తులపై విచారణ జరుపుతుంది.
ఈ న్యాయస్థానం జాతీయ ప్రభుత్వాలకు స్వతంత్రంగా పనిచేస్తుంది. సభ్యదేశాలు అంతర్జాతీయ క్రిమినల్ చట్టాలను అమలు చేయడంలో పరస్పరం సహకరిస్తాయి.
అరెస్టు అధికారాలు ఎలా ఉంటాయి?
ICCకి స్వంత పోలీసు వ్యవస్థ లేదు. అందువల్ల అరెస్టులు, విచారణల అమలు కోసం సభ్యదేశాల సహకారంపైనే ఆధారపడుతుంది.
ఒక వ్యక్తిపై ICC అరెస్టు వారెంట్ జారీ చేస్తే, ఆ వ్యక్తి సభ్యదేశాల భూభాగంలో అడుగుపెడితే ఆయా దేశాలు అతడిని అరెస్టు చేసి కోర్టు ముందు హాజరుపరచాల్సిన చట్టబద్ధ బాధ్యత ఉంటుంది.
Benjamin Netanyahuపై ICC వారెంట్
2024లో ఇజ్రాయెల్ ప్రధాని Benjamin Netanyahu, అప్పటి రక్షణ మంత్రి Yoav Gallantపై యుద్ధ నేరాలు, మానవత్వానికి వ్యతిరేక నేరాల ఆరోపణలపై ICC అరెస్టు వారెంట్ జారీ చేసింది.
ఈ నిర్ణయంతో ICC సభ్యదేశాల్లో Netanyahu ప్రయాణాలకు పరిమితులు ఏర్పడ్డాయి. ఉదాహరణకు, ఆయన యునైటెడ్ కింగ్డమ్ వంటి ICC సభ్యదేశంలోకి ప్రవేశిస్తే అక్కడి అధికారులు ICC నిబంధనల ప్రకారం చర్యలు తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది.
భారత్ ఎందుకు సభ్యదేశం కాలేదు?
ICCలో ప్రస్తుతం 125 సభ్యదేశాలు ఉన్నాయి. అయితే భారత్ సభ్యదేశం కాదు.
1998లో Rome Statuteపై జరిగిన ఓటింగ్లో భారత్ పాల్గొనకుండా దూరంగా నిలిచింది.
భారత్ పేర్కొన్న ప్రధాన కారణాలు ఇవి:
- ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి (UN Security Council) శాశ్వత సభ్యదేశాలకు అధిక ప్రాధాన్యం ఇవ్వడంపై అభ్యంతరం.
- ఉగ్రవాదాన్ని (Terrorism) ICC పరిధిలోని ప్రధాన నేరాల జాబితాలో చేర్చాలని భారత్ కోరింది. అయితే అది Rome Statuteలో పొందుపరచబడలేదు.
- అణ్వాయుధాలు, ఇతర సామూహిక విధ్వంసక ఆయుధాల వినియోగాన్ని యుద్ధ నేరంగా ICC స్పష్టంగా గుర్తించకపోవడంపై కూడా భారత్ అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసింది.
అమెరికా కూడా సభ్యదేశం కాదు
భారత్లాగే అమెరికా కూడా ICC సభ్యదేశం కాదు. అందువల్ల ICC నిర్ణయాలు ఈ రెండు దేశాలపై నేరుగా అమలు కావు.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా అంతర్జాతీయ న్యాయం, మానవ హక్కుల పరిరక్షణ, యుద్ధ నేరాలపై బాధ్యులను శిక్షించాలనే లక్ష్యంతో ICC పనిచేస్తున్నప్పటికీ, దాని అధికార పరిధి సభ్యదేశాల సహకారంపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది.