నాలుగు నెలల అంతరాయం ముగింపు.. చమురు, గ్యాస్ సరఫరాలు మళ్లీ గాడిలోకి
ఇంధన భద్రతకు కీలక మార్గం.. భారత్కు ఎందుకు అత్యంత ముఖ్యమంటే?
దుబాయ్: ప్రపంచ ఇంధన సరఫరాలకు అత్యంత కీలకమైన హార్ముజ్ జలసంధి మళ్లీ తెరుచుకోవడంతో దాదాపు నాలుగు నెలలుగా కొనసాగిన అంతరాయం ముగిసింది.
ఈ పరిణామం ప్రపంచ చమురు మార్కెట్లకు ఉపశమనం కలిగించడంతో పాటు భారత్ వంటి ఇంధన దిగుమతులపై ఆధారపడే దేశాలకు భారీ ఊరటనిచ్చే అవకాశముంది.
అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్, ఇరాన్ అధ్యక్షుడు మసూద్ పెజెష్కియన్ మధ్య యుద్ధానికి ముగింపు పలికేలా కుదిరిన అవగాహన ఒప్పందం (MoU) అమల్లోకి రావడంతో హార్ముజ్ జలసంధి తిరిగి తెరుచుకుంది.
నాలుగు నెలలుగా తీవ్ర అంతరాయం
పర్షియన్ గల్ఫ్ను ఒమన్ గల్ఫ్తో అనుసంధానించే ఈ జలమార్గం ద్వారా సాధారణ పరిస్థితుల్లో ప్రపంచ ఇంధన సరఫరాల్లో సుమారు 20 శాతం రవాణా జరుగుతుంది.
ఫిబ్రవరి 28న అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ సంయుక్తంగా ఇరాన్పై దాడులు ప్రారంభించిన తర్వాత ఈ మార్గంలో నౌకా రవాణా తీవ్రంగా దెబ్బతింది.
జాయింట్ మారిటైమ్ ఇన్ఫర్మేషన్ సెంటర్ సమాచారం ప్రకారం, ఘర్షణలకు ముందు రోజుకు సుమారు 138 నౌకలు ఈ మార్గం గుండా ప్రయాణించేవి.
అయితే సంక్షోభం తీవ్ర స్థాయికి చేరుకున్న సమయంలో ఆ సంఖ్య ఒక్క అంకెలకు పడిపోయింది.
కోట్ల బ్యారెళ్ల చమురు విడుదలకు అవకాశం
వస్తు మార్కెట్ విశ్లేషణ సంస్థ క్లెపర్ (Kpler) అంచనా ప్రకారం, జలసంధి పూర్తిగా అందుబాటులోకి రావడంతో గల్ఫ్ ప్రాంతంలో నిలిచిపోయిన 9.3 కోట్ల బ్యారెళ్ల నాన్-ఇరానియన్ ముడి చమురు మార్కెట్కు చేరే అవకాశం ఉంది.
అమెరికా ఆంక్షలు మరింత సడలిస్తే చాబహార్కు పశ్చిమాన ట్యాంకర్లలో నిల్వ ఉన్న మరో 7.2 కోట్ల బ్యారెళ్ల ఇరానియన్ చమురు కూడా విడుదల కావచ్చని సంస్థ పేర్కొంది.
యూరప్, ఆసియాకు మళ్లీ సులభ రవాణా
హార్ముజ్ మార్గం తెరుచుకోవడంతో యూరప్, ఆసియా దేశాలకు ఎగుమతులు మళ్లీ సాధారణంగా సాగనున్నాయి. గత కొన్ని నెలలుగా నౌకలు ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను ఉపయోగించాల్సి రావడంతో రవాణా వ్యయాలు భారీగా పెరిగాయి. ఇప్పుడు ఆ భారం తగ్గే అవకాశం ఉంది.
భారత్కు ఎందుకు కీలకం?
ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఇంధన దిగుమతిదారుల్లో భారత్ ఒకటి. దేశ అవసరాల కోసం వినియోగించే ముడి చమురులో 85-90 శాతం వరకు దిగుమతి చేసుకుంటుంది. అందులో దాదాపు సగం సరఫరా హార్ముజ్ జలసంధి ద్వారానే వస్తుంది.
ఎల్పీజీ (వంటగ్యాస్) అవసరాల్లో భారత్ సుమారు 60 శాతం దిగుమతులపై ఆధారపడుతోంది. ఆ దిగుమతుల్లో 90 శాతం వరకు ఈ జలమార్గం ద్వారానే చేరుతున్నాయి.
అలాగే దేశ సహజవాయు అవసరాల్లో సగం వరకు దిగుమతుల నుంచే వస్తుండగా, అందులో దాదాపు మూడింట రెండొంతులు ఖతార్, యూఏఈ నుంచి వస్తున్నాయి.
ఇంధనం మాత్రమే కాదు.. ఎరువుల సరఫరాకూ కీలకం
ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ వరల్డ్ అఫైర్స్కు చెందిన సీనియర్ రీసెర్చ్ ఫెలో ఫజ్జుర్ రహ్మాన్ సిద్ధిఖీ మాట్లాడుతూ, హార్ముజ్ జలసంధి ప్రాధాన్యం కేవలం చమురు, గ్యాస్కే పరిమితం కాదన్నారు.
గల్ఫ్ దేశాల్లో సుమారు కోటి మంది భారతీయులు నివసిస్తున్నారని, చమురు, గ్యాస్తో పాటు ఎరువులు, పొటాషియం, ఇతర పెట్రోలియం ఉత్పత్తుల దిగుమతుల్లో కూడా భారత్ ఆ ప్రాంతంపై ఎక్కువగా ఆధారపడుతోందని వివరించారు.
సంక్షోభంతో ధరల పెరుగుదల
ఈ అంతరాయం కారణంగా వాణిజ్య గ్యాస్ ధరలు, విమాన టికెట్ ధరలు పెరిగాయని నిపుణులు గుర్తు చేస్తున్నారు. చమురు, గ్యాస్ సరఫరాలో పెద్ద అంతరాయం ఏర్పడితే పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి కూడా దెబ్బతినే ప్రమాదం ఉందని హెచ్చరిస్తున్నారు.
ప్రత్యామ్నాయ మార్గం దొరకడం కష్టం
ఢిల్లీ జామియా మిలియా ఇస్లామియా విశ్వవిద్యాలయంలోని పశ్చిమాసియా అధ్యయనాల కేంద్రం ప్రొఫెసర్ సెబాస్టియన్ ఎన్ మాట్లాడుతూ, గల్ఫ్ ప్రాంతం నుంచి దిగుమతులకు హార్ముజ్ అత్యంత చౌకైన, వేగవంతమైన మార్గమని చెప్పారు.
దీర్ఘకాలంగా ఈ మార్గాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని భారత్ సమర్థవంతమైన రవాణా వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేసుకుందని, దీనికి ప్రత్యామ్నాయం కనుగొనడం చాలా కష్టమని పేర్కొన్నారు.
గత సంక్షోభాలతో పోలిస్తే మెరుగైన పరిస్థితి
1990, 2003 గల్ఫ్ యుద్ధాల సమయంలో ఎదురైన పరిస్థితులతో పోలిస్తే ఈసారి భారత్ మెరుగ్గా నిలిచిందని నిపుణులు చెబుతున్నారు. రష్యా, వెనిజులా వంటి దేశాల నుంచి వచ్చిన ప్రత్యామ్నాయ సరఫరాలు ప్రభావాన్ని కొంతవరకు తగ్గించాయని వివరించారు.
అవగాహన ఒప్పందంలో ఏముంది?
MoU ప్రకారం హార్ముజ్ జలసంధి గుండా వాణిజ్య నౌకల స్వేచ్ఛాయుత ప్రయాణానికి 60 రోజుల పాటు పూర్తి సహకారం అందించేందుకు ఇరాన్ అంగీకరించింది.
మైన్లు, ఇతర సాంకేతిక అడ్డంకులను తొలగించిన తర్వాత 30 రోజుల్లో పరిస్థితి పూర్తిగా సాధారణ స్థితికి చేరుతుందని ఒప్పందంలో పేర్కొన్నారు.
జలసంధి భవిష్యత్ నిర్వహణపై ఒమన్ సహా ప్రాంతీయ దేశాలతో చర్చలు జరపడానికి కూడా ఇరాన్ అంగీకరించింది.
శాంతి ఎంతకాలం కొనసాగుతుంది?
అయితే ఈ ఒప్పందం దీర్ఘకాలం కొనసాగుతుందా అనే విషయంలో విశ్లేషకులు జాగ్రత్తగా వ్యవహరిస్తున్నారు. అమెరికా-ఇరాన్ సంబంధాలపై ఇంకా పరస్పర అనుమానాలు కొనసాగుతున్నాయని చెబుతున్నారు.
ఇజ్రాయెల్-ఇరాన్ మధ్య విభేదాలే అసలు సమస్యగా మిగిలి ఉన్నాయని నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.
మరోవైపు ట్రంప్ తీసుకున్న చర్యలు ఇరాన్ సైనిక సామర్థ్యాన్ని బలహీనపరిచాయని, ఒప్పంద అమలుకు అమెరికా కట్టుబడి ఉంటుందని కొందరు విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు.