MiG-21 Fighter Jets: ఆరు దశాబ్దాల సేవ తర్వాత మిగ్-21 యుద్ధ విమానాలకు వీడ్కోలు
భారత వైమానిక దళం (IAF)లో సుమారు ఆరు దశాబ్దాల పాటు కీలక పాత్ర పోషించిన MiG-21 యుద్ధ విమానాల సేవలకు ముగింపు పలికారు. ఎన్నో తరాల భారతీయ ఫైటర్ పైలట్లకు ఈ విమానాలు శిక్షణ ఇచ్చాయి. పలు కీలక ఆపరేషన్లలో కూడా భాగమయ్యాయి.
అయితే రిటైర్ అయిన తర్వాత ఈ విమానాలను ఏం చేస్తారు? హాంగర్లలోనే ఉంచుతారా? శిక్షణ కోసం ఉపయోగిస్తారా? లేక పూర్తిగా స్క్రాప్ చేస్తారా? అనే సందేహాలు చాలామందికి ఉంటాయి.
‘ద లాస్ట్ సెల్యూట్’ వంటి డాక్యుమెంటరీలు, IAF అధికారుల వివరాలను బట్టి చూస్తే.. అన్ని MiG-21 విమానాలకు ఒకే విధమైన ముగింపు ఉండదు.
అన్నింటికీ ఒకే ముగింపు ఉండదు
రిటైర్ అయిన ప్రతి MiG-21 విమానాన్ని ఒకే విధంగా ఉపయోగించరు. 2015 నుంచి 2022 వరకు IAF దశలవారీగా MiG-21 యూనిట్లను సేవల నుంచి తొలగిస్తూ వచ్చింది.
తయారీ వయసు పెరిగినా.. అవసరమైతే యుద్ధరంగంలోకి వెళ్లగల సామర్థ్యం ఈ విమానాలకు ఉందని స్క్వాడ్రన్ లీడర్ పార్థ్ విక్రమ్ వంటి పైలట్లు గతంలో చెప్పారు.
అయితే ప్రతి యుద్ధ విమానానికీ ఒక దశలో రిటైర్మెంట్ తప్పదు. MiG-21 విషయంలో కూడా అదే జరిగింది.
కొన్ని విమానాలు హెరిటేజ్ ఫ్లైట్స్‌లో
రిటైర్ అయిన వాటిలో ఒకటి లేదా రెండు విమానాలను భవిష్యత్ తరాలకు చూపించేందుకు సంరక్షించే అవకాశం ఉంటుంది. వీటిని ‘హెరిటేజ్ ఫ్లైట్స్’ (Heritage Flights) కింద ఉంచుతారు.
ఇలాంటి విమానాలను సాధారణ యుద్ధ విధుల్లో ఉపయోగించరు. ఎయిర్ షోలు, ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు, విమాన ప్రదర్శనల్లో మాత్రమే ఎగరనిస్తారు.
IAF వద్ద ఉన్న పాతకాలపు Tiger Moth, Dakota విమానాలను కూడా ఇదే తరహాలో ప్రదర్శిస్తున్నారు. MiG-21లో కొన్ని విమానాలకు కూడా ఇలాంటి అవకాశం ఉండొచ్చు.
మ్యూజియంల్లో ప్రదర్శన
మిగిలిన కొన్ని MiG-21 విమానాలను మ్యూజియంల్లో ఉంచే అవకాశం ఉంది. ఆర్మీ కంటోన్మెంట్లు, డిఫెన్స్ ఎస్టాబ్లిష్‌మెంట్స్ వద్ద కూడా ప్రజల సందర్శన కోసం ప్రదర్శించవచ్చు.
ముంబై బాంద్రాలోని Sea Harrier విమానం మాదిరిగా కొన్ని MiG-21లు కూడా స్మారక చిహ్నాలుగా నిలిచే అవకాశం ఉంది.
ఇలా ఉంచిన విమానాలు భారత రక్షణ చరిత్రను భవిష్యత్ తరాలకు పరిచయం చేస్తాయి. ముఖ్యంగా ఫైటర్ పైలట్ల శిక్షణలో MiG-21 పోషించిన పాత్రను గుర్తు చేస్తాయి.
విడిభాగాలను కూడా ఉపయోగించే అవకాశం
రిటైర్ అయిన ప్రతి విమానాన్ని పూర్తిగా అలాగే ఉంచాల్సిన అవసరం ఉండదు. ఉపయోగపడే విడిభాగాలను భద్రపరిచే అవకాశం ఉంటుంది.
కొన్ని భాగాలను శిక్షణ అవసరాల కోసం ఉపయోగించవచ్చు. ఇంజనీరింగ్ కాలేజీలకు కూడా కొన్ని విడిభాగాలను అందించే అవకాశం ఉందని ఓ సీనియర్ IAF అధికారి వెల్లడించారు.
విమానాల నిర్మాణం, ఇంజిన్ వ్యవస్థలు, ఇతర సాంకేతిక అంశాలను విద్యార్థులు అర్థం చేసుకునేందుకు ఇలాంటి భాగాలు ఉపయోగపడతాయి.
ప్రైవేట్ వ్యక్తుల వద్దకు వెళ్లడం చాలా అరుదు
రిటైర్ అయిన కొన్ని పాత MiG-21 విమానాలు ప్రైవేట్ వ్యక్తుల చేతుల్లోకి వెళ్లిన సందర్భాలు కూడా ఉన్నాయి. అయితే భారత్‌లో ఇది చాలా అరుదు.
హర్యానాలోని రోహ్‌తక్-ఢిల్లీ హైవే సమీపంలోని ఓ డాబా వద్ద పాత MiG-21 ఎయిర్‌ఫ్రేమ్‌ను ప్రదర్శనకు ఉంచినట్లు సమాచారం. దీనికి ఇంజిన్ లేదు.
పంజాబ్‌లోని పఠాన్‌కోట్‌లో జరిగిన వేలంలో ఈ ఎయిర్‌ఫ్రేమ్‌ను కొనుగోలు చేసినట్లు సమాచారం.
అమెరికా వంటి దేశాల్లో రిటైర్ అయిన ఫైటర్ విమానాలను ప్రైవేట్ ఔత్సాహికులు కొనుగోలు చేయడం లేదా ‘బోన్‌యార్డ్’ల్లో భద్రపరచడం కనిపిస్తుంది. భారత్‌లో మాత్రం ఇలాంటి ఘటనలు చాలా తక్కువ.
భారత రక్షణ చరిత్రలో MiG-21కు ప్రత్యేక స్థానం
1980లు, 90లలో భారత వైమానిక దళంలోని మొత్తం యుద్ధ విమానాల్లో దాదాపు 60 శాతం MiG-21 విమానాలే ఉండేవి.
దీంతో IAFలో ఈ విమానాల ప్రాధాన్యం ఎంతగా ఉండేదో అర్థం చేసుకోవచ్చు.
ఐదు తరాల ఫైటర్ పైలట్లు MiG-21పై శిక్షణ పొందారు. సుమారు 90 శాతం మంది పైలట్లు తమ కెరీర్‌లో ఏదో ఒక దశలో MiG-21ను నడిపినవారేనని సమాచారం.
సేవల వెనుక విషాదం కూడా ఉంది
MiG-21 భారత రక్షణ చరిత్రలో కీలక పాత్ర పోషించినప్పటికీ.. ఈ విమానాల సేవల వెనుక విషాదకర ఘటనలు కూడా ఉన్నాయి.
2012లో అప్పటి రక్షణ మంత్రి ఏకే ఆంటోనీ వెల్లడించిన వివరాల ప్రకారం.. IAFలోకి ప్రవేశపెట్టిన 872 MiG-21 విమానాల్లో 482 ప్రమాదాలకు గురయ్యాయి.
ఈ ప్రమాదాల్లో 170 మందికి పైగా ఫైటర్ పైలట్లు మరణించారు.
2010 నుంచి కూడా MiG-21లకు సంబంధించిన పలు ప్రమాదాలు జరిగాయి. ఒక్క 2021లోనే ఐదు MiG-21 Bison విమానాలు ప్రమాదాలకు గురయ్యాయి. ఈ ఘటనల్లో ముగ్గురు పైలట్లు మరణించారు.
2023 మేలో రాజస్థాన్‌లోని సూరత్‌గఢ్ సమీపంలో మరో MiG-21 కూలిపోయింది. విమాన శకలాలు ఓ ఇంటిని ఢీకొనడంతో ముగ్గురు పౌరులు మరణించారు.
ఆ తర్వాత IAF ఈ విమానాల సేవలను పూర్తిగా నిలిపివేసింది.
20-25 ఏళ్ల సేవ కోసం రూపొందించిన విమానం
MiG-21ను మొదట 20-25 సంవత్సరాల సేవా కాలాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకుని రూపొందించారు. 1990వ దశకం మధ్య నాటికి ఈ విమానాలు సేవల నుంచి తప్పుకుంటాయని భావించారు.
అయితే పరిస్థితులు మారాయి.
Hindustan Aeronautics Limited (HAL) పలు వేరియంట్లలో భారతదేశం కోసం 650కి పైగా MiG-21 విమానాలను నిర్మించింది.
తేజస్ కార్యక్రమంలో జరిగిన జాప్యాలు కూడా MiG-21 సేవా కాలం పొడిగించడానికి ఒక కారణంగా మారాయి.
దీంతో 20-25 సంవత్సరాల సేవ కోసం రూపొందించిన ఈ ఫైటర్ దాదాపు 63 సంవత్సరాల పాటు భారత వైమానిక దళంలో సేవలందించింది.
MiG-21 భవిష్యత్తు ఏంటి?
MiG-21 సేవలు ముగిసినప్పటికీ.. దాని చరిత్ర మాత్రం ముగిసిపోదు.
కొన్ని విమానాలు హెరిటేజ్ ఫ్లైట్స్‌లో భాగంగా కొనసాగే అవకాశం ఉంది. మరికొన్ని మ్యూజియంల్లో లేదా పబ్లిక్ డిస్‌ప్లేల్లో కనిపించవచ్చు.
ఉపయోగపడే విడిభాగాలను భద్రపరిచి శిక్షణ అవసరాలకు వినియోగించే అవకాశం కూడా ఉంది.
మరికొన్ని విమానాల విషయంలో స్క్రాప్ చేసే అంశంపై అధికారికంగా పూర్తి వివరాలు స్పష్టంగా లేవు.