2000లో IIT-JEEలో AIR 1 సాధించిన నితిన్ గుప్తా.. కంప్యూటర్ సైన్స్ నుంచి న్యూరోసైన్స్‌ వరకు సాగిన ఆసక్తికర ప్రయాణం

3 ముఖ్యాంశాలు

• 2000లో IIT-JEEలో ఆల్ ఇండియా ర్యాంక్‌ 1 సాధించిన నితిన్ గుప్తా.
• IIT కాన్పూర్‌లో కంప్యూటర్ సైన్స్‌ చదివి, తర్వాత బయోఇన్ఫర్మాటిక్స్‌, న్యూరోసైన్స్‌ వైపు అడుగులు.
• ప్రస్తుతం దోమల మెదడులో వాసనలను గుర్తించే నాడీ వ్యవస్థపై పరిశోధనలు.

కంప్యూటర్ సైన్స్ నుంచి న్యూరోసైన్స్‌ వరకు..

భారత్‌లో IIT చదివిన వారికి ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంటుంది. IITian అనే ట్యాగ్‌తో ఇస్రో శాస్త్రవేత్తల నుంచి స్టార్టప్‌ ఫౌండర్ల వరకు అనేక రంగాల్లో రాణించినవారు ఉన్నారు. వేలాది మంది IIT గ్రాడ్యుయేట్లు NASA, Oracle, Intel, Microsoft వంటి ప్రముఖ సంస్థల్లో పనిచేస్తున్నారు. అయితే కొందరు మాత్రం సాధారణ కెరీర్‌ మార్గానికి భిన్నంగా తమ ఆసక్తికి అనుగుణంగా పరిశోధనా రంగాన్ని ఎంచుకుంటారు. అలాంటి వారిలో నితిన్ గుప్తా ఒకరు.

2000లో IIT-JEEలో ఆల్ ఇండియా ర్యాంక్‌ 1 సాధించిన నితిన్ గుప్తా, IIT కాన్పూర్‌లో కంప్యూటర్ సైన్స్‌లో B.Tech పూర్తి చేశారు. 2004లో పట్టా పొందిన తర్వాత టెక్నాలజీ రంగంలో మంచి అవకాశాలు ఉన్నప్పటికీ.. ఆయన ఆసక్తి క్రమంగా జీవశాస్త్రం వైపు మళ్లింది.

దీంతో అమెరికాలోని University of California, San Diego (UC San Diego)లో బయోఇన్ఫర్మాటిక్స్‌, సిస్టమ్స్ బయాలజీలో పీహెచ్‌డీ చేశారు. 2009లో డాక్టరేట్‌ పూర్తి చేశారు. ఆ తర్వాత ఆయన ప్రయాణం జీవశాస్త్రం, న్యూరోసైన్స్‌ వైపు సాగింది.

పీహెచ్‌డీ తర్వాత UC San Diegoలోని Cognitive Neuroscience Laboratoryలో పనిచేశారు. మనిషిలో ఆహారం లేదా డబ్బు వంటి వాటి పట్ల కలిగే ప్రేరణ, అది చర్యగా ఎలా మారుతుందనే అంశాలపై పరిశోధన చేశారు.

2010 నుంచి 2014 వరకు అమెరికాలోని National Institutes of Health (NIH)లో పోస్ట్‌డాక్టరల్‌ పరిశోధకుడిగా పనిచేశారు. అక్కడ న్యూరాన్లలో జరిగే విద్యుత్‌ కార్యకలాపాలను అధ్యయనం చేసే ఎలక్ట్రోఫిజియాలజీపై దృష్టి పెట్టారు.

IIT కాన్పూర్‌కు ప్రొఫెసర్‌గా తిరిగి..

2014 జూలైలో నితిన్ గుప్తా భారత్‌కు తిరిగి వచ్చారు. తాను విద్యార్థిగా చదువుకున్న IIT కాన్పూర్‌లోని Department of Biological Sciences and Bioengineeringలో ఫ్యాకల్టీగా చేరారు.

అంటే.. ఒకప్పుడు అదే సంస్థలో కంప్యూటర్ సైన్స్‌ విద్యార్థిగా ఉన్న ఆయన, కొన్నేళ్ల తర్వాత అదే IITకి మెదడు, నాడీ వ్యవస్థపై పరిశోధనలు చేసే ప్రొఫెసర్‌గా తిరిగి వచ్చారు.

అమెరికాలోనే కొనసాగేందుకు అవకాశాలు ఉన్నప్పటికీ భారత్‌కు తిరిగి రావాలనే నిర్ణయం తీసుకున్నారు. Swades సినిమాలోని ఆలోచన తనను ప్రభావితం చేసిందని ఆయన గతంలో పేర్కొన్నట్లు సమాచారం.

దోమ మెదడుపై ఏం పరిశోధిస్తున్నారు?

ప్రస్తుతం నితిన్ గుప్తా పరిశోధనల్లో కీటకాల మెదడు, వాసనలను గుర్తించే నాడీ వ్యవస్థ ప్రధాన అంశాలుగా ఉన్నాయి. గొల్లభామలు, ఈగలు, దోమలు వంటి కీటకాలను పరిశోధనకు ఉపయోగిస్తున్నారు.

మెదడు ఒక వాసనను గుర్తించిన తర్వాత.. దాని ఆధారంగా జీవి ఏం చేయాలో ఎలా నిర్ణయించుకుంటుందనే ప్రశ్నకు సమాధానం కనుగొనే ప్రయత్నం చేస్తున్నారు.

ముఖ్యంగా దోమల olfactory systemపై ఆయన బృందం పరిశోధనలు చేస్తోంది. దోమ ఒక వాసనను గుర్తించిన తర్వాత ఆ సమాచారాన్ని మెదడు ఎలా ప్రాసెస్ చేస్తుంది? ఏ వాసనను అనుసరించాలి? ఏ వాసన నుంచి దూరంగా వెళ్లాలి? అనే అంశాలను అర్థం చేసుకునేందుకు పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయి.

దోమ మెదడులో వాసనలకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని ప్రాసెస్ చేసే antennal lobe అనే భాగంపైనా గుప్తా బృందం అధ్యయనం చేసింది.

2023లో Nature Communicationsలో ప్రచురితమైన పరిశోధనలో Aedes aegypti దోమల యాంటెనల్ లోబ్‌లోని న్యూరాన్లు వివిధ వాసనలను ఎలా ప్రతిబింబిస్తాయో పరిశీలించారు. ఇందుకోసం intracellular electrophysiology, morphological reconstruction, immunohistochemistry వంటి పద్ధతులను ఉపయోగించారు.

రక్తం తాగిన తర్వాత దోమల్లో మార్పులు..

దోమలు మానవ శరీరం నుంచి వెలువడే వివిధ రసాయన సంకేతాలను గుర్తిస్తాయి. వాటిలో కొన్ని దోమలను మనుషుల వైపు ఆకర్షించవచ్చు. మరికొన్ని వాటిని దూరంగా వెళ్లేలా చేయవచ్చు.

ఆడ దోమ రక్తం తాగిన తర్వాత మానవ వాసనల పట్ల దాని ఆకర్షణలో మార్పులు ఎలా వస్తాయనే అంశంపైనా గుప్తా బృందం పరిశోధనలు చేస్తోంది.

అంటే.. ఒక చిన్న దోమ ద్వారా మెదడు సమాచారాన్ని స్వీకరించడం, దాన్ని విశ్లేషించడం, దాని ఆధారంగా ప్రవర్తనను మార్చుకోవడం వంటి పెద్ద శాస్త్రీయ ప్రశ్నలను అర్థం చేసుకునే ప్రయత్నం జరుగుతోంది.

మానవ మెదడుపైనా పరిశోధనలు..

నితిన్ గుప్తా పరిశోధనలు కీటకాల మెదడుతోనే పరిమితం కాలేదు. ఆయన బృందం TreadWill అనే ఆటోమేటెడ్ కాగ్నిటివ్ బిహేవియరల్ థెరపీ కార్యక్రమం అభివృద్ధిలో కూడా భాగస్వామ్యమైంది.

థెరపిస్టుల సేవలు అందుబాటులో లేని వారికి డిజిటల్‌ విధానంలో మానసిక ఆరోగ్య సహాయం అందించడమే దీని ఉద్దేశ్యం.

భారత్‌లో 598 మంది పాల్గొన్న ఒక ర్యాండమైజ్డ్ ట్రయల్‌లో.. కార్యక్రమంలో కనీసం సగం పూర్తి చేసిన వారిలో డిప్రెషన్‌, ఆందోళన లక్షణాలు వెయిట్‌లిస్ట్‌ గ్రూపుతో పోలిస్తే తగ్గినట్లు అధ్యయనం పేర్కొంది.

దోమ మెదడు నుంచి మానవ మెదడు వరకు ఆయన పరిశోధనల్లో ఒక ప్రధాన ప్రశ్న కనిపిస్తుంది. నాడీ వ్యవస్థ సమాచారాన్ని ఎలా స్వీకరిస్తుంది? దాన్ని ఎలా అర్థం చేసుకుంటుంది? చివరికి ఆ సమాచారాన్ని చర్యగా ఎలా మారుస్తుంది? అనే అంశాలను అర్థం చేసుకోవడమే లక్ష్యం.

ఎన్నో ప్రతిష్ఠాత్మక అవార్డులు

నితిన్ గుప్తా పరిశోధనలకు పలు పురస్కారాలు, గౌరవాలు లభించాయి.

2015లో Innovative Young Biotechnologist Award, 2016లో Wellcome Trust/DBT India Alliance Fellowship, 2021లో Swarnajayanti Fellowship in Life Sciences, 2022లో CNR Rao Faculty Award, 2023లో S Ramchandran National Bioscience Award అందుకున్నారు.

2025లో ఆయనకు Joy Gill Chair లభించడంతో పాటు IIT కాన్పూర్ నుంచి Excellence-in-Teaching Award కూడా అందుకున్నారు.

నితిన్ గుప్తా ప్రయాణంలో ప్రత్యేకత ఏమిటంటే.. IIT కాన్పూర్‌ను విద్యార్థిగా విడిచిపెట్టి, అదే సంస్థకు ప్రొఫెసర్‌గా తిరిగి వచ్చారు. అయితే తిరిగి వచ్చినప్పుడు ఆయన పరిశోధనా రంగం పూర్తిగా మారిపోయింది.

ఒకప్పుడు కంప్యూటర్ సైన్స్‌ చదివిన విద్యార్థి.. తర్వాత బయోఇన్ఫర్మాటిక్స్‌ పరిశోధకుడిగా మారారు. ఆపై న్యూరోసైంటిస్ట్‌గా ఎదిగారు. ఇప్పుడు దోమ మెదడులోని న్యూరాన్లు వాసనలను ఎలా గుర్తించి, వాటి ఆధారంగా ప్రవర్తనను ఎలా నియంత్రిస్తాయో అధ్యయనం చేస్తున్నారు.