అంటార్కిటికా మంచు కింద విశ్వాన్ని వెతికిన శాస్త్రవేత్త.. హాల్జెన్‌కు నోబెల్ గౌరవం!

2026 నోబెల్ బహుమతి ఫ్రాన్సిస్ హాల్జెన్‌కు

ఐస్‌క్యూబ్ న్యూట్రినో అబ్జర్వేటరీతో విశ్వ రహస్యాల అన్వేషణ

అధిక శక్తి న్యూట్రినోల ఆవిష్కరణలో కీలక పాత్ర

స్టాక్‌హోమ్: భౌతిక శాస్త్ర రంగంలో ప్రతిష్టాత్మకమైన 2026 నోబెల్ బహుమతి ఫ్రాన్సిస్ హాల్జెన్‌ను వరించింది. ఐస్‌క్యూబ్ న్యూట్రినో అబ్జర్వేటరీకి చేసిన నిర్ణయాత్మక కృషికి ఆయనకు ఈ గౌరవం దక్కింది. ఖగోళ మూలం గల అధిక-శక్తి న్యూట్రినోల ఆవిష్కరణలో ఆయన చేసిన కృషిని గుర్తిస్తూ ఈ అవార్డును ప్రకటించారు. రాయల్ స్వీడిష్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ ఈ విషయాన్ని వెల్లడించింది.

ఫ్రాన్సిస్ హాల్జెన్ ఎవరు?

బెల్జియంలో జన్మించిన ఫ్రాన్సిస్ హాల్జెన్ ప్రస్తుతం అమెరికాలోని యూనివర్సిటీ ఆఫ్ విస్కాన్సిన్–మాడిసన్లో భౌతిక శాస్త్ర ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేస్తున్నారు. ఐస్‌క్యూబ్ న్యూట్రినో అబ్జర్వేటరీ అభివృద్ధిలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు.

ప్రస్తుతం ఐస్‌క్యూబ్‌కు ఆయన ప్రిన్సిపల్ ఇన్వెస్టిగేటర్‌గా ఉన్నారు. విశ్వం నుంచి వచ్చే అధిక శక్తి న్యూట్రినోలను గుర్తించేందుకు ఈ అబ్జర్వేటరీ కీలకంగా పనిచేస్తోంది.

న్యూట్రినోలు అంటే ఏమిటి?

న్యూట్రినోలు అత్యంత స్వల్ప పరస్పర చర్యలు కలిగిన కణాలు. వీటికి దాదాపు ద్రవ్యరాశి ఉండదు. పదార్థం గుండా కూడా ఇవి సులభంగా ప్రయాణించగలవు.

విశ్వంలో జరిగే అత్యంత శక్తివంతమైన సంఘటనల నుంచి న్యూట్రినోలు బయలుదేరుతాయి. ఇతర కణాలు లేదా కాంతి మార్గంలో ప్రభావితమయ్యే అవకాశం ఉంటుంది. కానీ న్యూట్రినోలు తమ మూలం నుంచి భూమి వరకు దాదాపు ఎలాంటి మార్పు లేకుండా చేరగలవు.

అందుకే శాస్త్రవేత్తలు వీటిని విశ్వానికి సంబంధించిన కీలక సమాచారాన్ని తీసుకువచ్చే “కాస్మిక్ మెసెంజర్లు”గా పరిగణిస్తున్నారు.

అంటార్కిటికా మంచులో భారీ అబ్జర్వేటరీ

ఐస్‌క్యూబ్ న్యూట్రినో అబ్జర్వేటరీ భూమి దక్షిణ ధ్రువంలోని అంటార్కిటికా మంచు పొరలో నిర్మించారు. సుమారు ఒక క్యూబిక్ కిలోమీటర్ మంచులో వేలాది సెన్సర్లను ఏర్పాటు చేశారు.

న్యూట్రినోలు మంచులోని అణువులతో ఢీకొన్నప్పుడు స్వల్ప కాంతి సంకేతాలు ఉత్పత్తి అవుతాయి. ఐస్‌క్యూబ్‌లోని సెన్సర్లు ఈ సంకేతాలను గుర్తిస్తాయి.

ఆ సంకేతాలను శాస్త్రవేత్తలు విశ్లేషిస్తారు. న్యూట్రినో ఏ దిశ నుంచి వచ్చింది? దాని శక్తి ఎంత? వంటి వివరాలను గుర్తిస్తారు.

ఇలా భూమిపై ఉన్న శాస్త్రవేత్తలు కోట్ల కిలోమీటర్ల దూరంలోని ఖగోళ సంఘటనలపై అధ్యయనం చేయగలుగుతున్నారు.

2013లో కీలక ఆధారాలు

2013లో ఐస్‌క్యూబ్ ద్వారా తొలిసారిగా అధిక-శక్తి ఖగోళ న్యూట్రినోల ఉనికికి బలమైన ఆధారాలు లభించాయి. ఇది న్యూట్రినో ఖగోళ శాస్త్రంలో కీలకమైన ముందడుగుగా మారింది.

ఆ తర్వాత నుంచి శాస్త్రవేత్తలు ఈ న్యూట్రినోలు ఎక్కడి నుంచి వస్తున్నాయో తెలుసుకునేందుకు పరిశోధనలు కొనసాగిస్తున్నారు.

ఇటీవల ఐస్‌క్యూబ్ పరిశోధనల్లో మన పాలపుంతతో పాటు ఇతర గెలాక్సీల నుంచి వచ్చే న్యూట్రినోలపై కూడా అధ్యయనాలు జరిగాయి.

విశ్వ రహస్యాలను తెలుసుకునే కొత్త మార్గం

న్యూట్రినోల అధ్యయనం ద్వారా విశ్వంలోని అత్యంత శక్తివంతమైన సంఘటనల గురించి కొత్త సమాచారం లభించే అవకాశం ఉంది.

బ్లాక్‌హోల్స్, యాక్టివ్ గెలాక్సీలు, ఇతర శక్తివంతమైన ఖగోళ ప్రక్రియలను అర్థం చేసుకోవడంలో న్యూట్రినోలు ఉపయోగపడుతున్నాయి.

న్యూట్రినోలు తమ మూలం నుంచి భూమికి వచ్చే సమయంలో పెద్దగా ప్రభావితమవ్వవు. దీంతో వాటి ద్వారా మూల ప్రాంతానికి సంబంధించిన సమాచారం నేరుగా తెలుసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.

మల్టీ-మెసెంజర్ ఆస్ట్రానమీలో కీలక పాత్ర

న్యూట్రినోల పరిశోధన మల్టీ-మెసెంజర్ ఆస్ట్రానమీకి కూడా కీలకంగా మారింది. శాస్త్రవేత్తలు న్యూట్రినోలతో పాటు కాంతి, గామా కిరణాలు, గురుత్వాకర్షణ తరంగాలను కూడా పరిశీలిస్తున్నారు.

ఈ సమాచారాన్ని కలిపి అధ్యయనం చేయడం ద్వారా విశ్వంలోని అత్యంత శక్తివంతమైన సంఘటనలను మరింత లోతుగా అర్థం చేసుకునే ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి.

14 ఏళ్ల డేటాపై కొనసాగుతున్న పరిశోధన

ఐస్‌క్యూబ్ పరిశోధనలు ఇంకా కొనసాగుతున్నాయి. 2026లో విడుదల చేసిన 14 ఏళ్ల డేటాలో కూడా అధిక-శక్తి ఖగోళ న్యూట్రినోల మూలాలను గుర్తించే ప్రయత్నం చేస్తున్నారు.

ఈ పరిశోధనలు విశ్వం గురించి మన అవగాహనను మరింత విస్తరించే అవకాశం ఉంది.

ఫ్రాన్సిస్ హాల్జెన్‌కు లభించిన 2026 నోబెల్ గౌరవం న్యూట్రినో ఖగోళ శాస్త్రానికి దక్కిన అత్యున్నత గుర్తింపుగా నిలిచింది.