రూపం తాత్కాలికం.. దైవభావం శాశ్వతం
- గణపతి నిమజ్జనం వెనుక ఆధ్యాత్మిక భావనతో పాటు ప్రకృతికి సంబంధించిన సందేశం ఉంది.
- మట్టి నుంచి వచ్చిన గణపతి రూపం తిరిగి మట్టిలోనే కలిసిపోతుంది.
- దైవాన్ని ఒక విగ్రహ రూపానికే పరిమితం చేయొద్దన్న భావన ఇందులో కనిపిస్తుంది.
గణేశ్‌ నవరాత్రుల్లో సందడి
గణేశ్‌ నవరాత్రులు వచ్చాయంటే ఇళ్లలో సందడి మొదలవుతుంది. వీధుల్లోనూ పండుగ వాతావరణం కనిపిస్తుంది. భక్తులు గణపతిని ప్రతిష్ఠిస్తారు. ప్రత్యేక పూజలు చేస్తారు. నైవేద్యాలు సమర్పిస్తారు. భక్తిశ్రద్ధలతో ఉత్సవాలను నిర్వహిస్తారు.
కొన్ని రోజులు పూజలు చేసిన తర్వాత గణపతికి వీడ్కోలు పలుకుతారు. విగ్రహాన్ని ఊరేగింపుగా తీసుకెళ్తారు. చివరగా నీటిలో నిమజ్జనం చేస్తారు.
అయితే గణపతి నిమజ్జనం అంటే కేవలం విగ్రహాన్ని నీటిలో కలపడం కాదు. దీని వెనుక ఒక ఆధ్యాత్మిక భావన ఉంది. ప్రకృతితో ముడిపడిన సందేశం కూడా ఉంది.
దేవుడిని పంపించడమేనా?
గణపతి విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించే సమయంలో దైవాన్ని ఒక రూపంలో ఆహ్వానిస్తారు. ఆ రూపాన్ని భక్తితో పూజిస్తారు. ఉత్సవాలు పూర్తయ్యాక ఉత్తరపూజ నిర్వహిస్తారు.
ఉత్తరపూజను వీడ్కోలు ఆచారంగా భావిస్తారు. ఆ తర్వాత విగ్రహాన్ని నిమజ్జనానికి తీసుకెళ్తారు.
సంప్రదాయ భావన ప్రకారం నీటిలో కలిసేది గణపతి దైవస్వరూపం కాదు. పూజకు ఆధారంగా ఉన్న విగ్రహ రూపం మాత్రమే.
అంటే నిమజ్జనం ద్వారా దేవుడు వెళ్లిపోతాడనే భావన కాదు. ఒక రూపంలో ఆరాధించిన దైవాన్ని తిరిగి నిరాకార భావనలో గుర్తు చేసుకోవడమేనని సంప్రదాయ వివరణలు చెబుతున్నాయి.
రూపం తాత్కాలికం.. దైవం కాదు
హిందూ తత్వంలో పరమాత్మను నిరాకారంగా భావించే సంప్రదాయం ఉంది. అయితే నిరాకారాన్ని ఆరాధించడం ప్రతి ఒక్కరికీ సులభం కాదు.
అందుకే భక్తులు ఒక రూపాన్ని ముందుంచుకుని పూజిస్తారు. గణపతి విగ్రహం కూడా అలాంటి ఒక దైవ రూపం.
పూజ పూర్తయ్యాక ఆ రూపాన్ని వదిలేయడం ద్వారా ఒక విషయాన్ని గుర్తుచేస్తారు. రూపం శాశ్వతం కాదు.
దైవభావం మాత్రం ఒక రూపానికే పరిమితం కాదు.
అందుకే విగ్రహం నీటిలో కలిసిపోయినంత మాత్రాన గణపతి వెళ్లిపోయాడని భావించరు. భక్తి, విశ్వాసం మాత్రం కొనసాగుతాయి.
మట్టి నుంచి వచ్చిన రూపం.. మట్టిలోకే
గణపతి నిమజ్జనంలో ప్రకృతికి సంబంధించిన సందేశం కూడా ఉంది.
సంప్రదాయంగా గణపతి విగ్రహాలను మట్టితో తయారు చేసేవారు. మట్టికి నీటిని కలిపి ఒక రూపాన్ని తయారు చేస్తారు. ఆ రూపాన్ని గణపతిగా భావించి పూజిస్తారు.
పూజలు పూర్తయిన తర్వాత అదే విగ్రహాన్ని నీటిలో నిమజ్జనం చేస్తారు. దీంతో మట్టి మళ్లీ ప్రకృతిలో కలిసిపోతుంది.
భూమి నుంచి వచ్చిన పదార్థంతో ఏర్పడిన రూపం తిరిగి తన మూలానికి చేరుతుంది. ఇదే ప్రకృతి చక్రాన్ని గుర్తుచేస్తుంది.
మనిషి జీవితానికి కూడా ఇదే భావన
ఈ ఆచారానికి మనిషి జీవితంతోనూ సంబంధం ఉందని తాత్త్వికంగా భావిస్తారు.
మనిషి శరీరం ప్రకృతిలోని పదార్థాలతో ఏర్పడుతుంది. కొంతకాలం ఒక రూపంలో జీవిస్తుంది. చివరికి ఆ శరీరం తిరిగి ప్రకృతిలోనే కలిసిపోతుంది.
గణపతి విగ్రహం విషయంలోనూ ఇదే భావన కనిపిస్తుంది. రూపం వస్తుంది. కొంతకాలం ఉంటుంది. ఆ తర్వాత తన మూలంలో కలిసిపోతుంది.
అందుకే నిమజ్జనం జీవితం తాత్కాలికమనే విషయాన్ని గుర్తుచేసే ఆచారంగా కూడా భావిస్తారు.
నిమజ్జనం అంటే ముగింపు కాదు
గణపతి నిమజ్జనం అంటే దేవుడికి శాశ్వతంగా వీడ్కోలు చెప్పడం కాదు.
ఒక రూపంలో ఆహ్వానించిన దైవాన్ని తిరిగి నిరాకార భావనలో గుర్తు చేసుకోవడం. పూజ సమయంలో ఏర్పడిన అనుబంధాన్ని వదులుకోవడం. ప్రకృతిలో జరిగే మార్పులను అంగీకరించడం.
ఇదే నిమజ్జనం వెనుక ఉన్న ప్రధాన భావనగా సంప్రదాయ వివరణలు చెబుతున్నాయి.
అందుకే నిమజ్జనం సమయంలో భక్తులు భావోద్వేగానికి లోనవుతారు. గణపతికి వీడ్కోలు పలుకుతారు.
అదే సమయంలో ‘గణపతి బప్పా మోరియా.. వచ్చే ఏడాది త్వరగా రావయ్యా’ అని నినదిస్తారు.
వెళ్లేది విగ్రహ రూపమే. గణపతిపై ఉన్న విశ్వాసం మాత్రం భక్తుల మనసుల్లో కొనసాగుతుంది.
పర్యావరణానికి కూడా సందేశం
గణపతి నిమజ్జనం పర్యావరణంతోనూ ముడిపడి ఉంది.
సహజ మట్టితో చేసిన విగ్రహం నీటిలో కలిసిపోతుంది. ఇది ప్రకృతి చక్రంలో భాగం.
అయితే ప్లాస్టర్‌ ఆఫ్‌ పారిస్‌తో చేసిన విగ్రహాలు, కృత్రిమ రంగులు, ప్లాస్టిక్‌ అలంకరణలు సహజ ప్రక్రియకు భిన్నంగా ఉంటాయి.
ఇలాంటి పదార్థాలు నీటి కాలుష్యానికి కారణమయ్యే అవకాశం ఉందని కేంద్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండలి చెబుతోంది. అందుకే సహజ మట్టి, సహజ రంగులతో గణపతి విగ్రహాలను తయారు చేయాలని మార్గదర్శకాలు సూచిస్తున్నాయి.
అసలు సందేశం ఇదే
గణపతి నిమజ్జనంలో ఎన్నో భావనలు దాగి ఉన్నాయి.
విగ్రహ రూపం శాశ్వతం కాదని ఇది గుర్తుచేస్తుంది. దైవభావం ఒక రూపానికే పరిమితం కాదని చెబుతుంది.
మట్టి నుంచి వచ్చిన రూపం తిరిగి ప్రకృతిలో కలిసిపోతుంది. ప్రకృతి నుంచి తీసుకున్నదాన్ని తిరిగి ప్రకృతికే ఇవ్వాలన్న భావనను ఇది తెలియజేస్తుంది.
అందుకే గణపతి నిమజ్జనం కేవలం ఒక పండుగ ఆచారం కాదు. రూపం, దైవభావం, ప్రకృతి మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని గుర్తుచేసే సంప్రదాయంగా దీనిని భావిస్తారు.
విగ్రహం నీటిలో కలిసిపోయినా భక్తి మాత్రం కొనసాగుతుంది. గణపతిపై ఉన్న విశ్వాసం మాత్రం అలాగే ఉంటుంది.