గాంధీజీ వెనుక కస్తూరిబా బలమైన తోడు
Gandhi Jayanti 2026 October 2: మహాత్మా గాంధీ పేరు చెప్పగానే సత్యం, అహింస, స్వాతంత్ర్య పోరాటం గుర్తుకొస్తాయి. అయితే గాంధీజీ జీవితంలో కస్తూరిబా పాత్ర కూడా ఎంతో ముఖ్యమైనది. చిన్న వయసులోనే వివాహ బంధంలోకి అడుగుపెట్టిన వీరి జీవితం కూడా మొదట్లో ఎన్నో అభిప్రాయ భేదాలతో సాగింది.
ఇద్దరి మధ్య ఈగోలు, గొడవలు, ఆలోచనల్లో తేడాలు ఉండేవి. కానీ కాలం గడిచే కొద్దీ ఒకరి భావాలను మరొకరు అర్థం చేసుకున్నారు. తమ లోపాలను గుర్తించారు. బంధాన్ని కాపాడుకుంటూ ముందుకు సాగారు.
నేటి కాలంలో చిన్న చిన్న విషయాలకే జంటల మధ్య గొడవలు వస్తున్నాయి. కొందరు వెంటనే విడిపోవాలని నిర్ణయించుకుంటున్నారు. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో గాంధీజీ, కస్తూరిబా జీవితం నుంచి కొన్ని ముఖ్యమైన దాంపత్య పాఠాలు నేర్చుకోవచ్చు.
ఆధిపత్యం కాదు.. పరస్పర గౌరవం ముఖ్యం
వివాహం ప్రారంభ రోజుల్లో గాంధీజీ కస్తూరిబాపై ఆధిపత్యం చూపించేవారని ఆయన జీవితానికి సంబంధించిన రచనల్లో కనిపిస్తుంది. ఆమె ఎక్కడికి వెళ్లాలి? ఎవరితో మాట్లాడాలి? వంటి విషయాల్లో ఆయన ఆంక్షలు పెట్టేవారని చెబుతారు.
అయితే కాలక్రమేణా తన ప్రవర్తనలోని తప్పులను గాంధీజీ గుర్తించారు. కస్తూరిబాను స్వతంత్ర వ్యక్తిగా గౌరవించడం ప్రారంభించారు.
దాంపత్యంలో ఒకరిపై మరొకరు పెత్తనం చెలాయించడం కంటే గౌరవం చాలా ముఖ్యం. భాగస్వామి అభిప్రాయాన్ని వినాలి. వారి నిర్ణయాలకు విలువ ఇవ్వాలి. ఇదే బలమైన బంధానికి పునాది.
ఈగోలను పక్కనపెట్టి కలిసి ఎదగాలి
జీవితంలో ఇద్దరూ ఒకేలా ఆలోచించాల్సిన అవసరం లేదు. అభిప్రాయాలు వేర్వేరుగా ఉండొచ్చు. కానీ ఆ తేడాలు బంధాన్ని దెబ్బతీయకూడదు.
గాంధీజీ ఆలోచనలు, సిద్ధాంతాలు కాలంతో పాటు మారాయి. కస్తూరిబా కూడా ఆయన ఆలోచనలను అర్థం చేసుకుంటూ తనదైన అవగాహనతో ముందుకు సాగారు. దక్షిణాఫ్రికా నుంచి భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటం వరకు ఆయన ప్రయాణంలో ఆమె అండగా నిలిచారు.
భాగస్వామి ఎదుగుతున్నప్పుడు అడ్డంకిగా మారకుండా ప్రోత్సహించడం ముఖ్యం. ఒకరి లక్ష్యాలను మరొకరు అర్థం చేసుకుంటే బంధం మరింత బలపడుతుంది.
గొడవలో మాటల కంటే ఆలోచన ముఖ్యం
దంపతుల మధ్య విభేదాలు రావడం సహజం. అయితే ఆ సమయంలో ఆవేశంగా మాట్లాడటం సమస్యను మరింత పెంచుతుంది.
కస్తూరిబా తన అసంతృప్తిని, నిరసనను ఎప్పుడూ ఆవేశంతో వ్యక్తం చేయకుండా తనదైన పద్ధతిలో తెలియజేసేవారని గాంధీజీ జీవితానికి సంబంధించిన కథనాలు చెబుతున్నాయి.
ఆమె పట్టుదల గాంధీజీ ఆలోచనలపై ప్రభావం చూపిందని కూడా పేర్కొంటారు. అహింస, సత్యాగ్రహం వంటి భావాలను ఆయన జీవితంలో ఆచరించిన విధానం కూడా కుటుంబ అనుభవాలతో ముడిపడి ఉందని చెప్పేవారు.
దంపతుల మధ్య గొడవ వచ్చినప్పుడు వెంటనే స్పందించకుండా కాస్త సమయం తీసుకోవడం మంచిది. ముందుగా ఆలోచించాలి. తర్వాత మాట్లాడాలి. సమస్యపై చర్చించాలి. వ్యక్తిపై దాడి చేయకూడదు.
కష్టాల్లోనూ ఒకరికొకరు అండగా ఉండాలి
గాంధీజీ ఎంచుకున్న ఆశ్రమ జీవితం, కఠినమైన నియమాలు, జైలు జీవితం కారణంగా కుటుంబానికి ఎన్నో కష్టాలు ఎదురయ్యాయి.
అలాంటి సమయంలో కస్తూరిబా కుటుంబ బాధ్యతలను చూసుకున్నారు. గాంధీజీ జైలులో ఉన్న సందర్భాల్లో ఉద్యమాల్లోనూ ఆమె చురుకుగా పాల్గొన్నారు.
జీవితంలో సుఖాలు మాత్రమే ఉండవు. ఆర్థిక సమస్యలు రావచ్చు. కుటుంబ సమస్యలు రావచ్చు. వ్యక్తిగత ఇబ్బందులు ఎదురుకావచ్చు.
అలాంటి సమయంలో ‘నేను నీకు ఉన్నాను’ అనే భరోసా భాగస్వామికి ఎంతో బలం ఇస్తుంది. కష్టాల్లో అండగా నిలవడం దాంపత్య బంధాన్ని మరింత బలపరుస్తుంది.
లోపాలను అంగీకరించడం కూడా ప్రేమే
గాంధీజీ, కస్తూరిబా బంధం కూడా పూర్తిగా సమస్యలు లేని బంధం కాదు. వారి మధ్య అభిప్రాయ భేదాలు, వాదనలు ఉండేవి.
అయితే ప్రతి గొడవ తర్వాత బంధాన్ని ముగించాలనే ఆలోచనతో వారు ముందుకు సాగలేదు. గాంధీజీ తన స్వీయ చరిత్రలో కస్తూరిబాతో తాను ప్రవర్తించిన తీరుపై తన తప్పులను కూడా ప్రస్తావించారు.
దాంపత్యంలో భాగస్వామి లోపాలను మాత్రమే చూడకూడదు. మనలో ఉన్న లోపాలను కూడా గుర్తించాలి. అవసరమైనప్పుడు తప్పును అంగీకరించాలి. మారేందుకు ప్రయత్నించాలి.
బంధాన్ని నిలబెట్టేది అర్థం చేసుకోవడమే
ప్రతి దంపతుల జీవితంలోనూ అభిప్రాయ భేదాలు ఉంటాయి. కానీ ప్రతి భేదం విడిపోవడానికి కారణం కావాల్సిన అవసరం లేదు.
గాంధీజీ, కస్తూరిబా జీవితంలో కూడా విభేదాలు ఉన్నాయి. అదే సమయంలో పరస్పర గౌరవం, సహకారం, బాధ్యత, అండగా నిలిచే తత్వం కూడా కనిపిస్తుంది.
నేటి జంటలు వారి జీవితాన్ని చూసి ఒక విషయం గుర్తుంచుకోవచ్చు. ప్రేమ అంటే కేవలం కలిసి ఉండటం కాదు. ఒకరి ఆలోచనలను మరొకరు గౌరవించడం. తప్పులను అంగీకరించడం. కష్టాల్లో అండగా నిలవడం. ఇద్దరూ కలిసి ఎదగడం.
గాంధీ జయంతి సందర్భంగా ఈ విలువలను గుర్తు చేసుకోవడం వ్యక్తిగత జీవితంలోనూ ఉపయోగపడుతుంది.