మధ్యప్రాచ్య యుద్ధం ముగింపు ఒప్పందంలో కీలక ప్రతిపాదన
గల్ఫ్ దేశాల పెట్టుబడులపై ఇంకా స్పష్టత లేదు
దుబాయ్: మధ్యప్రాచ్య యుద్ధానికి ముగింపు పలికే ఒప్పందంలో ఇరాన్ పునర్నిర్మాణం, ఆర్థికాభివృద్ధి కోసం 300 బిలియన్ డాలర్ల భారీ నిధిని ఏర్పాటు చేసే ప్రతిపాదన ప్రధాన ఆకర్షణగా నిలిచింది. అయితే ఈ నిధికి డబ్బు ఎవరు సమకూరుస్తారన్న విషయంపై ఇప్పటివరకు స్పష్టత రాలేదు.
అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య కుదిరిన అవగాహన ఒప్పందం (MoU) ప్రకారం, ఇరాన్ పునర్నిర్మాణం మరియు ఆర్థికాభివృద్ధి కోసం కనీసం 300 బిలియన్ డాలర్లతో ప్రత్యేక ప్రణాళిక రూపొందించేందుకు అమెరికా ప్రాంతీయ భాగస్వాములతో కలిసి పనిచేస్తుంది.
ఒప్పందం ప్రకారం, ఈ ప్రణాళిక అమలు విధానాన్ని 60 రోజుల్లో తుది ఒప్పందంలో ఖరారు చేయనున్నారు. అవసరమైన ఆర్థిక లావాదేవీలకు అమెరికా అన్ని అనుమతులు, మినహాయింపులు మంజూరు చేస్తుందని పత్రంలో పేర్కొన్నారు.
నిధి ఎవరు ఇస్తారనే అంశంపై మౌనం
అయితే ఈ భారీ నిధికి ఏ దేశాలు లేదా సంస్థలు నిధులు సమకూరుస్తాయన్న అంశాన్ని ఒప్పంద పత్రం స్పష్టంగా చెప్పలేదు.
ఇరాన్ తుది ఒప్పందంపై సంతకం చేయాలని ప్రోత్సహించేందుకు అమెరికా పలు ఆర్థిక ప్రయోజనాలను ప్రతిపాదించింది. వాటిలో ఈ నిధి కూడా ఒకటి.
అలాగే తుది ఒప్పందం కుదిరిన వెంటనే ఇరాన్పై ఉన్న అన్ని రకాల ఆంక్షలను ఎత్తివేస్తామని, చమురు విక్రయాలకు అమెరికా వెంటనే అనుమతులు జారీ చేస్తుందని పత్రంలో పేర్కొన్నారు.
అరబ్ గల్ఫ్ స్టేట్స్ ఇన్స్టిట్యూట్కు చెందిన పరిశోధకురాలు అన్నా జాకబ్స్ మాట్లాడుతూ, “ఇరాన్ ఒప్పంద నిబంధనలు పాటిస్తే లభించే ప్రయోజనాలను చూపించడానికే ఈ నిధి ప్రతిపాదనను MoUలో చేర్చినట్లు కనిపిస్తోంది” అన్నారు.
అమెరికా పన్ను చెల్లింపుదారుల డబ్బు కాదంటున్న వాన్స్
అమెరికా ఉపాధ్యక్షుడు జేడీ వాన్స్ ఈ నిధి అమెరికా పన్ను చెల్లింపుదారుల డబ్బుతో ఏర్పాటు కాదని స్పష్టం చేశారు.
“ఇరాన్ ఎప్పటికీ అమెరికా ప్రజల నుంచి ఒక్క డాలర్ కూడా పొందదు” అని ఆయన అన్నారు.
ఇరాన్ ఒప్పందంలోని షరతులను పూర్తిగా అమలు చేసినట్లు నిరూపిస్తే మాత్రమే ఈ ప్రయోజనాలు అందుతాయని చెప్పారు.
గల్ఫ్ దేశాలే ప్రధాన పెట్టుబడిదారులా?
నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం, ఒప్పందంలో ప్రస్తావించిన “ప్రాంతీయ భాగస్వాములు” అంటే ఇరాన్కు పొరుగున ఉన్న ధనిక గల్ఫ్ దేశాలే అయ్యే అవకాశం ఉంది.
అయితే యుద్ధం అనంతరం ఇరాన్తో సంబంధాల విషయంలో విభిన్న అభిప్రాయాలు వ్యక్తం చేస్తున్న గల్ఫ్ దేశాలు ఈ పథకంలో పెట్టుబడులు పెట్టేందుకు సిద్ధమని ఇప్పటివరకు ప్రకటించలేదు.
ఇక అమెరికా నుంచి యుద్ధ పరిహారం కూడా కోరుతున్న ఇరాన్కు ఈ నిధులు అత్యవసరంగా మారాయి.
సౌదీ అరేబియా జాగ్రత్త ధోరణి
ఈ నిధిపై ప్రశ్నించగా సౌదీ విదేశాంగ మంత్రి ప్రిన్స్ ఫైసల్ బిన్ ఫర్హాన్ వివరాలపై వ్యాఖ్యానించడానికి నిరాకరించారు.
అయితే ఇరాన్ దాడుల తర్వాత నమ్మకాన్ని తిరిగి ఎలా నిర్మించుకోవాలన్న అంశంపై ముందుగా చర్చ జరగాలని చెప్పారు.
“ఆర్థిక సహకారం, పెట్టుబడుల గురించి మాట్లాడే ముందు పరస్పర విశ్వాసాన్ని పునరుద్ధరించుకోవాలి” అని ఆయన వ్యాఖ్యానించారు.
సౌదీ భద్రతా విశ్లేషకుడు హేషామ్ అల్ఘన్నామ్ మాట్లాడుతూ, “ముందు భద్రత, తర్వాత నమ్మకం, ఆ తర్వాతే ఆర్థిక సహకారం” అనే విధానాన్ని సౌదీ అనుసరిస్తోందని తెలిపారు.
యూఏఈ ఆందోళనలు
ఇరాన్ దాడుల వల్ల ఎక్కువ నష్టం చవిచూసిన యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ (UAE) గతంలో పరిహారం చెల్లించాలని డిమాండ్ చేసింది.
అయితే ఒప్పందానికి ముందు వారాల్లో ఆ దేశం తన వైఖరిని కొంత సడలించింది.
యుద్ధానికి ముందు అమెరికా ఆంక్షల మధ్య కూడా UAE, ఇరాన్కు ప్రధాన వాణిజ్య భాగస్వాముల్లో ఒకటిగా ఉండేది.
అయితే గల్ఫ్ దేశాలు ఇరాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో పెట్టుబడులు పెట్టాలంటే ఆ నిధులు మళ్లీ ఆయుధాల కోసం లేదా ఇరాన్ మద్దతు గల గ్రూపులకు వెళ్లకుండా హామీలు కావాలని నిపుణులు చెబుతున్నారు.
ఫ్రీజ్ చేసిన ఆస్తులపై కొత్త ప్రణాళిక
ఇరాన్కు చెందిన ఫ్రీజ్ చేసిన ఆస్తులను విడుదల చేసే అంశంపై కూడా చర్చలు కొనసాగుతున్నాయి.
జేడీ వాన్స్ ప్రకారం, మధ్యవర్తి దేశమైన ఖతార్తో పాటు డొనాల్డ్ ట్రంప్ అల్లుడు జారెడ్ కుష్నర్ ఈ అంశంపై ప్రత్యేక పరిష్కారాన్ని రూపొందించారు.
అమెరికా, ఖతార్ పర్యవేక్షణలో ఆ నిధులు విడుదలయ్యే అవకాశం ఉందని చెప్పారు.
విడుదల చేసే నిధులను ఉగ్రవాద కార్యకలాపాలకు ఉపయోగించరాదని స్పష్టం చేశారు.
ఆ డబ్బుతో అమెరికా రైతుల నుంచి సోయాబీన్, మొక్కజొన్న, గోధుమలు కొనుగోలు చేసి ఇరాన్ ప్రజల అవసరాలకు వినియోగించే విధంగా ప్రణాళిక రూపొందిస్తున్నట్లు వాన్స్ తెలిపారు.