5.18 కోట్లకుపైగా కేసులు పెండింగ్
న్యాయం కోసం కోర్టు గడప తొక్కిన ప్రతి ఒక్కరికీ తమ సమస్య త్వరగా పరిష్కారం కావాలనే ఆశ ఉంటుంది. తమకు రావాల్సిన న్యాయం త్వరగా దక్కాలని కోరుకుంటారు. కానీ కేసు కోర్టుకు వెళ్లిన తర్వాత ఏళ్లు గడిచినా తీర్పు రాకపోతే పరిస్థితి ఎలా ఉంటుంది? ప్రస్తుతం దేశంలో కోట్లాది మంది ఇలాంటి సమస్యనే ఎదుర్కొంటున్నారు.
దేశంలోని జిల్లా, కింది కోర్టుల్లో ప్రస్తుతం 5.18 కోట్లకుపైగా కేసులు పెండింగ్లో ఉన్నాయి. ఇందులో 4.05 కోట్లకుపైగా క్రిమినల్ కేసులు కాగా.. 1.12 కోట్లకుపైగా సివిల్ కేసులు ఉన్నాయి.
కేసులు పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్నప్పటికీ.. అన్నీ ఒకే విధంగా ఆలస్యం కావడం లేదు. కొన్ని కేసులకు త్వరగానే పరిష్కారం లభిస్తోంది. మరికొన్ని మాత్రం ఏళ్ల తరబడి కొనసాగుతున్నాయి.
ఏళ్లుగా అదే పని.. వాయిదాల చుట్టూ తిరుగుతున్న జీవితం
కేసు మొదలైన తర్వాత వాయిదా పడటం.. మళ్లీ మరో తేదీ రావడం.. ఆ రోజు కోర్టుకు వెళ్లడం.. ఇలా రోజులు, నెలలు, ఏళ్లు గడిచిపోతుంటాయి.
ఒక్కసారి వాయిదా పడితే సమస్య అక్కడితో ఆగదు. పని మానుకుని కోర్టుకు రావాలి. ప్రయాణ ఖర్చులు పెట్టాలి. న్యాయవాది ఖర్చులు భరించాలి. ఇలా ప్రతి తేదీ సామాన్యుడికి అదనపు భారంగా మారుతుంది.
ప్రస్తుతం దేశంలోని కింది కోర్టుల్లో 5 నుంచి 10 ఏళ్లుగా నడుస్తున్న కేసులు 83 లక్షలకు పైగా ఉన్నాయి. 10 ఏళ్లు దాటిన కేసులు 47 లక్షలకు పైగా ఉన్నాయి. దీంతో పాత కేసుల భారం కూడా భారీగానే కనిపిస్తోంది.
తెలంగాణలోనూ కేసుల భారం
తెలంగాణ హైకోర్టులోనూ కేసుల సంఖ్య 2.36 లక్షలకు పైగానే ఉంది. ఇందులో లక్షకు పైగా కేసులు ఐదేళ్లకు మించి పెండింగ్లో ఉన్నాయి.
కొత్త కేసులు వస్తున్నప్పటికీ పాత కేసులు పూర్తిగా తగ్గకపోవడం ఆందోళన కలిగిస్తోంది. గత కొన్నేళ్ల గణాంకాలను చూస్తే.. 2021లో 2.40 లక్షల కేసులు ఉండగా, 2024లో 2.29 లక్షలకు తగ్గాయి. అయితే 2025 చివరికి మళ్లీ 2.33 లక్షలకు చేరాయి.
దీంతో కేసుల సంఖ్య తగ్గించడంతో పాటు.. ఏళ్లుగా పెండింగ్లో ఉన్న కేసులను త్వరగా పూర్తి చేయడంపైనా దృష్టి పెట్టాల్సిన అవసరం కనిపిస్తోంది.
ప్రతి కేసు వెనుక ఒక బతుకు
కోర్టు లెక్కల్లో ఒక కేసు అంటే ఒక సంఖ్య మాత్రమే. కానీ ఆ కేసు వెనుక ఒక కుటుంబం ఉండొచ్చు. ఆస్తి వివాదం కావచ్చు. డబ్బు సమస్య కావచ్చు. ఉద్యోగం, కుటుంబ సమస్య, ప్రమాదం లేదా మరో ఇబ్బంది కావచ్చు.
తీర్పు ఆలస్యం అయితే ఆ సమస్య కూడా అలాగే కొనసాగుతుంది. ఆస్తి వివాదమైతే భూమి ఎవరికి దక్కుతుందో తెలియదు. డబ్బు సమస్య అయితే రావాల్సిన మొత్తం చేతికి అందదు. కుటుంబ సమస్య అయితే ఇంట్లో పరిస్థితి అలాగే ఉంటుంది.
అందుకే కేసు త్వరగా పరిష్కారం కావడం చాలా ముఖ్యం.
కేసులు తగ్గించేందుకు ప్రయత్నాలు
పెండింగ్ కేసుల సంఖ్య తగ్గించేందుకు ఇప్పటికే పలు మార్గాలు అమల్లో ఉన్నాయి. లోక్ అదాలత్ల ద్వారా ఇరువర్గాలు మాట్లాడుకుని సమస్యను పరిష్కరించుకునే అవకాశం ఉంది. మధ్యవర్తిత్వం ద్వారా కూడా ఇరుపక్షాలను ఒప్పందానికి తీసుకువచ్చే ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి.
న్యాయ సాయం అవసరమైన వారికి ఉచిత న్యాయ సేవలు కూడా అందిస్తున్నారు.
తెలంగాణలో 2025లో లోక్ అదాలత్ల ద్వారా 62.96 లక్షలకుపైగా విషయాలు పరిష్కరించారు. అంటే కోర్టుకు వచ్చిన ప్రతి సమస్య చివరి వరకు కేసుగా కొనసాగాల్సిన అవసరం లేదని ఇది చూపిస్తోంది.
ఆన్లైన్లో పత్రాలు పంపడం, వీడియో ద్వారా విచారణ నిర్వహించడం, కోర్టు పనులను కంప్యూటర్లోకి తీసుకురావడం వంటి మార్పులు కూడా జరుగుతున్నాయి. ఇవి సమయం, ఖర్చు తగ్గించడంలో ఉపయోగపడుతున్నాయి.
ఇంకా ఏం చేయాలి?
పెండింగ్ కేసులను మరింత తగ్గించాలంటే పాత కేసులకు మొదటి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. ఐదేళ్లు, పదేళ్లు దాటిన కేసులను ప్రత్యేకంగా గుర్తించి త్వరగా పరిష్కరించేలా చర్యలు తీసుకోవాలి.
ఖాళీగా ఉన్న న్యాయమూర్తుల పోస్టులను భర్తీ చేయాలి. కోర్టుల్లో సిబ్బంది, మౌలిక సదుపాయాలను పెంచాలి. అవసరం లేని వాయిదాలను తగ్గించాలి.
పోలీసు, రెవెన్యూ శాఖల నుంచి రావాల్సిన నివేదికలు సమయానికి వచ్చేలా చూడాలి. సాక్షులు కూడా నిర్ణయించిన సమయానికి హాజరయ్యేలా చర్యలు తీసుకోవాలి.
ఇరువర్గాలు మాట్లాడుకుని సమస్యను పరిష్కరించుకునే అవకాశం ఉన్న కేసులను లోక్ అదాలత్, మధ్యవర్తిత్వం వైపు తీసుకెళ్లాలి.
న్యాయం ఆలస్యం కాకుండా చూడాల్సిన అవసరం
కోర్టులో కేసు పెండింగ్లో ఉండొచ్చు. కానీ ఆ కేసు వెనుక ఉన్న మనిషి జీవితం మాత్రం ఆగదు.
అందుకే కేసుల సంఖ్య తగ్గించడం ఒక్కటే లక్ష్యంగా కాకుండా.. ఏళ్లుగా నడుస్తున్న కేసులకు త్వరగా ముగింపు ఇవ్వడంపైనా దృష్టి పెట్టాలి.
కేసు పెట్టడం ఒక రోజు పని కావచ్చు. కానీ న్యాయం కోసం ఏళ్ల తరబడి కోర్టుల చుట్టూ తిరగాల్సి వస్తే.. సామాన్యుడికి న్యాయం ఎప్పుడనే ప్రశ్న తలెత్తుతుంది.