మూడు దశాబ్దాలకు పైగా ఇరాన్ను నడిపించిన ఖమేనీ పాలనపై భిన్న అభిప్రాయాలు
అణచివేత, ఆర్థిక సంక్షోభంతో పెరిగిన అసంతృప్తి.. కొత్త నాయకత్వానికి అసలైన పరీక్ష
టెహ్రాన్: ఇరాన్ మతపరమైన విద్యకు కేంద్రంగా భావించే ఖోమ్లో జన్మించిన ఓ యువకుడు ప్రభావవంతమైన షియా మత గురువు మనవడు. మత పాలనను విశ్వసించే సంప్రదాయ కుటుంబంలో పెరిగాడు.
అయితే 20 ఏళ్ల చివరికి చేరుకునే సమయానికి ఆయన ప్రార్థనలు చేయడం మానేశారు. మత గురువుల పాలనపై నమ్మకాన్ని కూడా కోల్పోయారు.
ప్రస్తుతం 30 ఏళ్ల మధ్య వయసులో ఉన్న ఆ సాంకేతిక రంగ ఉద్యోగి తన తండ్రి, సోదరులతో రాజకీయాలు లేదా మతం గురించి మాట్లాడలేని పరిస్థితి ఉందని చెప్పారు.
ఇరాన్ సమాజం తీవ్రంగా చీలిపోయిందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు. ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ను వ్యతిరేకించే వారిలో కూడా తీవ్రమైన విభేదాలు ఉన్నాయని చెప్పారు.
ఈ పరిస్థితికి మూడు దశాబ్దాలకు పైగా ఇరాన్ను పాలించిన సుప్రీం నాయకుడు అయతుల్లా అలీ ఖమేనీ కారణమని ఆయన ఆరోపించారు.
యుద్ధం ప్రారంభమైన సమయంలో జరిగిన దాడుల్లో మరణించిన ఖమేనీ అంత్యక్రియలు గురువారం జరగనున్నాయి.
భారీ జనసందోహం మధ్య ఖమేనీ అంతిమయాత్ర
టెహ్రాన్తో పాటు ఇతర నగరాల్లో ఖమేనీ మృతదేహంతో నిర్వహించిన అంతిమయాత్రలకు భారీ సంఖ్యలో ప్రజలు హాజరయ్యారు.
ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్లో కీలకంగా ఉన్న కఠినవాద వర్గాలు ఈ కార్యక్రమాల ద్వారా తమ బలాన్ని ప్రదర్శించాయి.
మత పాలనను రక్షించిన నాయకుడిగా, పశ్చిమ దేశాలు, ఇజ్రాయెల్ను ఎదిరించిన నేతగా ఖమేనీని ఆయన మద్దతుదారులు ప్రశంసించారు.
అయితే ఇరాన్ సమాజంలో చాలా కాలంగా తీవ్ర అసంతృప్తి కొనసాగుతోంది.
దశాబ్దాలుగా సాగిన అణచివేత, అంతర్జాతీయ ఆంక్షలు, ఆర్థిక నిర్వహణ వైఫల్యాలు ప్రజల్లో అసంతృప్తిని పెంచాయి.
జనవరిలో ప్రభుత్వ వ్యతిరేక నిరసనకారులను అణచివేసే చర్యల్లో వేల మంది మరణించిన తర్వాత ఈ విభేదాలు మరింత పెరిగాయి.
కుటుంబాల్లో కూడా పెరిగిన రాజకీయ విభేదాలు
“దేశవ్యాప్తంగా కుటుంబాల్లో ఏర్పడిన విభేదాలు ఆశ్చర్యకర స్థాయికి చేరుకున్నాయి” అని టెహ్రాన్లో నివసిస్తున్న సాంకేతిక రంగ ఉద్యోగి చెప్పారు.
భద్రతాపరమైన కారణాలతో తన పేరు వెల్లడించవద్దని ఆయన కోరారు.
ఖమేనీ పాలనపై మాట్లాడిన ఇతరులు కూడా భద్రతా కారణాలతో తమ వివరాలను వెల్లడించలేదు.
ఖమేనీ అంత్యక్రియలతో బయటపడిన విభజన
ఫిబ్రవరి 28న ఇజ్రాయెల్ దాడుల్లో ఖమేనీ మరణించారు.
ఇరాన్ పాలకులు, ఆయన మద్దతుదారుల దృష్టిలో ఖమేనీ మరణం ఆయన రాజకీయ వారసత్వాన్ని మరింత బలపరిచింది. ఆయనను అమరవీరుడిగా భావిస్తున్నారు.
అమెరికాతో చర్చలను వ్యతిరేకించే కఠినవాదుల నినాదాలను ప్రతిధ్వనిస్తూ అంత్యక్రియలకు హాజరైన కొందరు అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ను ప్రతీకారంగా చంపాలని పిలుపునిచ్చారు.
“అణచివేత, దౌర్జన్యానికి మేము లొంగిపోమని ప్రపంచానికి చూపించడమే మా లక్ష్యం. మా నాయకుడి రక్తానికి ప్రతీకారం తీర్చుకుంటాం” అని టెహ్రాన్కు చెందిన 60 ఏళ్ల హొస్సేన్ అక్బరీ అన్నారు.
1989లో అధికార బాధ్యతలు చేపట్టిన ఖమేనీ
1979లో అమెరికా మద్దతు ఉన్న షా పాలనను కూల్చడంలో అయతుల్లా రుహొల్లా ఖొమేనీ కీలక పాత్ర పోషించారు.
ఆయన మరణం తర్వాత 1989లో అయతుల్లా అలీ ఖమేనీ ఇరాన్ సుప్రీం నాయకుడిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు.
పశ్చిమ దేశాలను ఎదిరించాలనే విధానంతో ఖమేనీ పాలన కొనసాగింది.
అంతర్జాతీయ ఆంక్షలను ఎదుర్కొంటూనే ఇరాన్ అణు కార్యక్రమాన్ని విస్తరించారు. క్షిపణి సామర్థ్యాన్ని పెంచారు. ప్రాంతీయ సాయుధ మిత్ర బృందాలతో సంబంధాలను బలోపేతం చేశారు.
విప్లవ రక్షక దళానికి భారీ అధికారాలు
దేశంలో కఠిన మత పాలనను ఖమేనీ మరింత బలోపేతం చేశారు.
సంస్కరణవాద ఉద్యమాన్ని చాలా వరకు బలహీనపరిచారు.
ఇరాన్ విప్లవ రక్షక దళానికి భారీ సైనిక, రాజకీయ, ఆర్థిక అధికారాలను కల్పించారు.
యువత మరింత స్వేచ్ఛ కోరుతున్నప్పటికీ ప్రజల వ్యక్తిగత జీవితం, దుస్తులపై కఠిన నియంత్రణ కొనసాగించేందుకు ప్రయత్నించారు.
2009 నిరసనలు కీలక మలుపు
2009 అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో అక్రమాలు జరిగాయన్న ఆరోపణలతో దేశవ్యాప్తంగా భారీ నిరసనలు చెలరేగాయి.
ఈ నిరసనలను ప్రభుత్వం తీవ్రంగా అణచివేసింది. డజన్ల మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు.
పెద్ద ప్రజా ఉద్యమాన్ని ప్రభుత్వం భారీ స్థాయిలో అణచివేసిన తొలి ఘటనల్లో ఇది ఒకటిగా నిలిచింది.
ఈ పరిణామం ప్రజల్లో తీవ్ర నిరాశను పెంచిందని టెహ్రాన్లోని సంస్కరణవాద పత్రికకు రాస్తున్న ఓ కార్యకర్త, మాజీ రాజకీయ ఖైదీ తెలిపారు.
ఇరాన్ సమాజం తీవ్రంగా చీలిపోయిందన్న ప్రభుత్వ వర్గాలు
ఇరాన్ సమాజం తీవ్రంగా విభజించబడిందని సంస్కరణవాద అధ్యక్షుడు మసూద్ పెజెష్కియన్ సీనియర్ సహాయకుడు అలీ రబీయీ గత నెలలో అంగీకరించారు.
ఒకవైపు ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్కు బలమైన మద్దతుదారులు ఉన్నారని, మరోవైపు ప్రభుత్వ వ్యవస్థ పూర్తిగా కూలిపోవాలని కోరుకునే వర్గాలు ఉన్నాయని చెప్పారు.
అయితే ఈ రెండు వర్గాల మధ్య పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలు ఉన్నారని తెలిపారు.
ప్రస్తుత వ్యవస్థలోనే మార్పులు తీసుకురావడానికి ప్రభుత్వం ఈ వర్గాల మద్దతును పొందవచ్చని చెప్పారు.
ఎన్నికల్లో తగ్గిన ఓటింగ్ శాతం
ఇరాన్లో ప్రజాభిప్రాయాన్ని స్పష్టంగా తెలియజేసే నమ్మదగిన సర్వేలు లేవు.
అయితే ఎన్నికల్లో నమోదయ్యే ఓటింగ్ శాతం ప్రజల అభిప్రాయాన్ని కొంతవరకు తెలియజేస్తోంది.
గత అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో ఓటింగ్ శాతం చరిత్రలోనే అత్యల్ప స్థాయుల్లో ఒకటిగా నమోదైంది.
మార్పు కోరుకున్న లక్షల మంది ప్రజలు ఓటు వేయడం వల్ల ప్రయోజనం లేదనే అభిప్రాయానికి వచ్చినట్లు దీన్ని భావిస్తున్నారు.
అయినప్పటికీ కఠినవాద అభ్యర్థికి 1.35 కోట్ల ఓట్లు వచ్చాయి. సంస్కరణవాద అభ్యర్థి పెజెష్కియన్కు 1.63 కోట్ల ఓట్లు లభించాయి.
జనవరి అణచివేతతో తీవ్రంగా దెబ్బతిన్న కుటుంబాలు
2009 తర్వాత కూడా ఇరాన్లో పలుమార్లు భారీ నిరసనలు జరిగాయి.
ప్రతి సందర్భంలోనూ ప్రభుత్వం కఠిన చర్యలతో వాటిని అణచివేసింది.
జనవరిలో జరిగిన నిరసనలు అత్యంత ప్రాణాంతకంగా మారాయి.
ఆర్థిక సమస్యలపై మొదలైన నిరసనలు తర్వాత ఖమేనీ పాలనను కూల్చాలనే డిమాండ్గా మారాయి.
దేశవ్యాప్తంగా జరిగిన ఆందోళనలను అణచివేసేందుకు భద్రతా బలగాలు వేల మందిని చంపినట్లు కథనం పేర్కొంది.
ఖమేనీ పాలన అంటే అన్యాయమేనన్న బాధిత కుటుంబం
జనవరి 9న టెహ్రాన్లో జరిగిన నిరసనల్లో కాల్పులకు గురై మరణించిన ఓ మహిళ సోదరి ఖమేనీ వారసత్వాన్ని ఒక్క మాటలో “అన్యాయం”గా అభివర్ణించారు.
యుద్ధం తర్వాత ఇరాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థ మరింత దిగజారడంతో కార్మిక కుటుంబాల పరిస్థితి తీవ్రంగా మారిందని చెప్పారు.
“కార్మికులు కనీసం రొట్టె కొనుగోలు చేయడానికి కూడా ఇబ్బంది పడుతున్నారు. ప్రతి వస్తువు ధర భారీగా పెరిగింది” అని ఆమె తెలిపారు.
“నా సోదరి మరణించిన తర్వాత మానసికంగా, ఆర్థికంగా మా జీవితం పూర్తిగా దెబ్బతింది. ఆమె చిత్రాలు, దృశ్యాలను చూస్తూ ఏడవడం తప్ప మాకు ఇంకేం మిగిలింది?” అని తూర్పు ఇరాన్లోని తన ఇంటి నుంచి ఆమె చెప్పారు.
అషూరా కార్యక్రమాల్లో నిశ్శబ్ద నిరసన
గత నెలలో అషూరా పవిత్ర కార్యక్రమాల సందర్భంగా ఇరాన్లో నిశ్శబ్ద నిరసన కనిపించింది.
ఏడో శతాబ్దానికి చెందిన షియా అమరవీరుడిని స్మరించుకుంటూ అంతిమయాత్రల తరహాలో అషూరా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు.
సామాజిక మాధ్యమాల్లో వెలువడిన దృశ్యాల్లో జనవరి అణచివేతలో మరణించిన తమ కుటుంబ సభ్యుల చిత్రాలతో కొందరు ఇరానీయులు ఈ కార్యక్రమాల్లో పాల్గొన్నట్లు కనిపించింది.
భవిష్యత్తుపై నిరాశ, అనిశ్చితి
ఖమేనీ మరణం, అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ భారీ దాడులను తట్టుకుని ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ వ్యవస్థ కొనసాగడం ఆయన పాలన వారసత్వంలోని ఒక అంశంగా నిలిచింది.
అమెరికాతో కుదిరిన తాత్కాలిక ఒప్పందంతో ఇరాన్ పాలక వ్యవస్థకు కొన్ని తక్షణ ప్రయోజనాలు లభించాయి.
తుది అణు ఒప్పందం కుదిరితే అంతర్జాతీయ ఆంక్షలు తొలగే అవకాశం ఉంది. అయితే అది జరుగుతుందా లేదా అనే విషయంలో స్పష్టత లేదు.
ఇరాన్కు విజయమే.. ప్రజలకు ప్రయోజనం ఉంటుందా?
జనవరి నిరసనల్లో పాల్గొన్న 35 ఏళ్ల మహిళ తాత్కాలిక ఒప్పందంపై స్పందించారు.
“ఇది ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్కు విజయం. కానీ ఇరాన్ ప్రజలకు ప్రయోజనం కలుగుతుందా లేదా అనేది ఫలితాలు వచ్చిన తర్వాతే తెలుస్తుంది” అని ఆమె చెప్పారు.
ఇరాన్ సమాజంలో పెరుగుతున్న విభేదాలు, మత పాలన వ్యతిరేక వర్గాల్లో ఉన్న భిన్నాభిప్రాయాలపై ఆమె ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు.
కొందరు ప్రభుత్వ వ్యవస్థ వెంటనే కూలిపోవాలని కోరుకుంటుండగా, మరికొందరు క్రమంగా మార్పు సాధ్యమని భావిస్తున్నారని చెప్పారు.
“చర్చలకు అవకాశం చాలా తగ్గిపోయింది. నేను ప్రభుత్వం గురించి మాత్రమే చెప్పడం లేదు. ప్రజల మధ్య కూడా ఇదే పరిస్థితి ఉంది” అని ఆమె అన్నారు.
ఉద్యోగాలు కోల్పోయి ఇబ్బందుల్లో యువత
జనవరి నిరసనల్లో పాల్గొన్న 33 ఏళ్ల టెహ్రాన్ నివాసి సాంకేతిక సంస్థలో తన ఉద్యోగాన్ని కోల్పోయారు.
ఆర్థిక వ్యవస్థ పతనం తన ప్రధాన ఆందోళనగా మారిందని చెప్పారు.
నిరుద్యోగం, ధరలు భారీగా పెరిగాయని తెలిపారు.
తన స్నేహితుల్లో చాలామంది ఉద్యోగాలు కోల్పోయారని, తన భార్య పనిచేస్తున్న సంస్థ జీతాలను తగ్గించిందని చెప్పారు.
“మేమంతా బతకడానికి మాత్రమే ప్రయత్నిస్తున్నాం. ఇంటి అద్దె, ఆహారం వంటి కనీస అవసరాలను తీర్చుకోవడానికే మా పోరాటం మొత్తం సాగుతోంది” అని ఆయన అన్నారు.
మత పాలనకు ముప్పు ఇంకా తొలగలేదు
ఇరాన్లో గతంలో జైలు శిక్ష అనుభవించి ప్రస్తుతం పారిస్లో నివసిస్తున్న కుర్దిష్ కార్యకర్త రెబిన్ రహ్మానీ ఖమేనీ పాలనపై విమర్శలు చేశారు.
పెరుగుతున్న రాజకీయ, ఆర్థిక సమస్యలకు అణచివేత తప్ప ఖమేనీ పాలన వద్ద మరో పరిష్కారం లేదని అన్నారు.
“కఠినమైన భద్రతా చర్యలు, అణచివేత విధానాలను కొనసాగిస్తే మరిన్ని నిరసనలు చెలరేగుతాయి. ప్రతి కొన్ని సంవత్సరాలకు కొత్త శక్తితో ఆందోళనలు మళ్లీ మొదలవుతున్నాయి” అని కుర్దిష్ హ్యూమన్ రైట్స్ నెట్వర్క్ డైరెక్టర్గా పనిచేస్తున్న రహ్మానీ చెప్పారు.
ఆంక్షలు తొలగించేందుకు అమెరికాతో చర్చలు
అధ్యక్షుడు మసూద్ పెజెష్కియన్తో పాటు ప్రభుత్వ వ్యవస్థలోని ఆచరణాత్మక వర్గాలు అమెరికాతో చర్చలను ఉపయోగించుకోవాలని భావిస్తున్నాయి.
అంతర్జాతీయ ఆంక్షలను తొలగించుకుని దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను పునర్నిర్మించాలని కోరుకుంటున్నాయి.
ప్రస్తుతానికి ఖమేనీ కుమారుడు, వారసుడు అయతుల్లా మొజ్తబా ఖమేనీ మద్దతు కూడా ఈ వర్గాలకు ఉన్నట్లు కనిపిస్తోంది.
ఇప్పటికీ రహస్య ప్రదేశంలో ఉన్న మొజ్తబా ఖమేనీ రాతపూర్వక ప్రకటన ద్వారా అమెరికాతో చర్చలకు పరిమిత మద్దతు తెలిపారు.
శాంతి సమయంలోనే ఖమేనీ వారసత్వానికి అసలైన పరీక్ష
యుద్ధ సమయంలో ఎదురైన ఉమ్మడి సంక్షోభం ఇరాన్ పాలక వ్యవస్థలో కొంత ఐక్యతను తీసుకొచ్చిందని అంతర్జాతీయ సంక్షోభ బృందం ఇరాన్ విభాగం డైరెక్టర్ అలీ వాయెజ్ తెలిపారు.
అయితే పాలనకు సంబంధించిన ప్రధాన సమస్యలు అలాగే ఉన్నాయని చెప్పారు.
“యుద్ధ సమయంలో ఎదురైన ఉమ్మడి ఒత్తిడి పాలక వ్యవస్థలో కొంత ఐక్యతను తీసుకొచ్చింది. కానీ పాలనకు సంబంధించిన సవాళ్లు ఇప్పటికీ తీవ్రంగానే ఉన్నాయి” అని అలీ వాయెజ్ అన్నారు.
ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ భవిష్యత్తును నిర్ణయించేందుకు వివిధ వర్గాలు పోటీ పడుతున్న నేపథ్యంలో శాంతి కాలమే ఖమేనీ రాజకీయ వారసత్వానికి అసలైన పరీక్షగా మారనుంది.